Khi cha mẹ già về ở cùng trong một căn nhà ống, đưa phòng ngủ của ông bà xuống tầng trệt thường là thay đổi có ích nhất, vì bỏ được việc lên xuống cầu thang nhiều lần mỗi ngày. Khó khăn là tầng trệt nhà ống vốn đã chật: chỗ để xe máy ở phía trước, phòng khách, bếp và nhà vệ sinh ở phía sau. Chen thêm một phòng ngủ cần trả lời bốn câu: đặt ở đâu trong chiều sâu nhà, lấy diện tích từ khu nào, làm sao cho phòng đủ sáng, thoáng, yên, và nhà vệ sinh gần tới mức nào.
Phương án hay gặp nhất là đặt phòng ở phần sau hoặc giữa nhà, sát nhà vệ sinh, ngăn bằng vách nhẹ, lấy sáng và gió từ giếng trời hoặc sân sau, còn bếp dời lên tầng hoặc thu gọn. Mỗi nhà một khác về chiều ngang, chiều sâu và hướng nắng, nên bài này nêu các nguyên tắc chọn và những đánh đổi cần cân nhắc.
Mọi việc liên quan đến tường chịu lực, đường ống cấp thoát nước, điện và chống thấm cần người có chuyên môn khảo sát. Nội thất bên trong phòng ngủ người lớn tuổi, như độ cao giường hay tủ đồ, thuộc chuyên mục nội thất; bài này tập trung vào vị trí và cấu trúc không gian.
Khi nào nên đưa phòng ngủ xuống tầng trệt
Không phải người già nào cũng cần ngủ ở tầng trệt. Nhiều người ngoài bảy mươi vẫn lên xuống cầu thang khoẻ, thậm chí coi đó là một cách vận động. Tín hiệu nên tính chuyện chuyển phòng thường là: người già bắt đầu bám chặt tay vịn hoặc dừng nghỉ giữa chừng khi lên cầu thang; đã từng trượt hoặc hụt bước ở cầu thang; phải dậy nhiều lần trong đêm đi vệ sinh mà nhà vệ sinh không cùng tầng; hoặc vừa trải qua một đợt ốm, phẫu thuật cần thời gian hồi phục.
Một lý do khác ít được nói ra: người già ở tầng trên thường bị tách khỏi sinh hoạt chung. Ngại lên xuống, họ ở lì trong phòng cả ngày, ít trò chuyện, ít vận động. Phòng ở tầng trệt giúp họ ra phòng khách, ra sân, ra cửa nhìn đường phố dễ hơn, giữ được nhịp sống quen thuộc.
Ngược lại, có những gia đình chuyển phòng xong thì ông bà than ồn, nóng, thiếu riêng tư, muốn quay lên. Vì vậy nên bàn kỹ với người già trước: điều gì họ coi trọng nhất, yên tĩnh, gần con cháu, gần nhà vệ sinh hay có cửa sổ nhìn ra ngoài. Câu trả lời sẽ quyết định vị trí phòng hơn mọi nguyên tắc chung.
Ba vị trí đặt phòng trong chiều sâu nhà ống
Tầng trệt nhà ống có thể hình dung thành ba khúc: trước, giữa và sau. Mỗi khúc có điểm mạnh, điểm yếu riêng khi làm phòng ngủ cho người già:
| Vị trí | Điểm mạnh | Điểm yếu | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Phía trước, sát mặt đường | Có cửa sổ mặt tiền, sáng, nhìn ra đường cho đỡ buồn | Ồn xe cộ, bụi, khói xe máy dắt vào, thiếu riêng tư, có khi phải bỏ chỗ để xe | Nhà trong hẻm yên, có chỗ để xe khác |
| Giữa nhà | Gần phòng khách, dễ nghe tiếng gọi, ấm cúng | Thường không có cửa sổ, thiếu sáng, bí gió; dễ thành lối đi xuyên | Nhà có giếng trời ở giữa hoặc cầu thang lấy sáng tốt |
| Phía sau, gần nhà vệ sinh và sân sau | Yên hơn, gần nhà vệ sinh, có thể lấy sáng – gió từ sân sau | Gần bếp nên có mùi, khói; có khi ẩm thấp, nóng nếu mái thấp | Phần lớn gia đình, nhất là khi người già dậy đêm nhiều |
Trong ví dụ giả định một nhà ống ngang 4 m, sâu 16 m, nhiều gia đình chọn vị trí phía sau, dời bếp lên tầng hai hoặc thu bếp thành một dải sát tường, dành chỗ cho phòng ngủ cạnh nhà vệ sinh. Phương án phía trước chỉ hợp khi nhà nằm trong hẻm yên và gia đình có chỗ để xe khác.
Lấy diện tích từ đâu
Thu gọn phòng khách. Phòng khách nhà ống thường rộng hơn mức dùng hằng ngày. Thu nhỏ khu tiếp khách, kê đồ gọn hơn, có thể nhường được một khoảng đủ làm phòng ngủ nhỏ. Đây là phương án ít động tới đường ống nhất.
Dời bếp lên tầng hoặc thu bếp. Đưa bếp lên tầng hai giải phóng phần sau tầng trệt, nhưng con cháu phải mang đồ ăn lên xuống, người già lại xa bếp. Thu bếp thành một dải thẳng sát tường là phương án dung hoà. Dời bếp liên quan tới cấp thoát nước, hút mùi và gas, cần người có chuyên môn.
Bớt chỗ để xe. Nếu nhà có chỗ gửi xe gần hoặc số xe giảm, có thể bớt một phần chỗ để xe phía trước. Đổi lại, phòng phía trước sẽ ồn và nhiều bụi hơn.
Tận dụng phòng làm việc, phòng kho tầng trệt. Một số nhà có phòng nhỏ ở tầng trệt dùng làm kho hoặc phòng làm việc, chuyển công năng là cách đơn giản nhất. Kiểm tra trước xem phòng đó có cửa sổ, có thông gió không.
Không đục tường chịu lực để lấy chỗ. Nhà ống cũ có khi tường ngăn cũng là tường chịu lực. Mọi ý định phá tường, mở rộng ô cửa cần kỹ sư kết cấu xem trước, không tự quyết theo cảm giác.
Ánh sáng, thông gió và độ ẩm của phòng tầng trệt
Điểm yếu lớn nhất của phòng ngủ tầng trệt nhà ống là thiếu cửa sổ. Hai bên là tường chung với nhà hàng xóm, chỉ có mặt trước và mặt sau đón được sáng. Phòng ở giữa nhà vì vậy thường tối, bí, và người già ở cả ngày trong phòng như vậy dễ buồn, dễ mất nhịp ngày – đêm.
Có mấy cách cải thiện. Nếu nhà có giếng trời hoặc cầu thang lấy sáng, đặt phòng sát đó và mở ô thoáng, vách kính mờ phía trên để nhận sáng gián tiếp. Vách ngăn không cần kín tới trần; để hở phần trên hoặc làm ô thoáng giúp gió lưu thông, nhưng sẽ giảm cách âm, cần cân nhắc. Phòng phía sau có thể mở cửa sổ ra sân sau, khoảng lùi hoặc giếng trời sau nhà.
Tầng trệt cũng thường ẩm hơn các tầng trên, nhất là nhà cũ có nền thấp hơn mặt đường sau nhiều lần nâng đường, hay mùa nồm ở miền Bắc. Nên kiểm chân tường có dấu ẩm, mốc, có từng ngập khi mưa lớn không trước khi chọn phòng. Xử lý chống thấm, chống ẩm chân tường là việc kỹ thuật cần thợ có chuyên môn; nếu không khắc phục được, nên chọn vị trí khác hoặc nâng sàn phòng một cách có tính toán, tránh tạo thêm bậc.
Tiếng ồn, khói xe và sự riêng tư
Tầng trệt là nơi tập trung mọi hoạt động ồn nhất của nhà ống: xe máy dắt vào dắt ra, khách tới, tiếng tivi phòng khách, tiếng nồi chảo trong bếp, tiếng đường phố vọng vào. Người già thường ngủ sớm, dậy sớm, giấc ngủ nông hơn, nên dễ bị ảnh hưởng. Khi chọn vị trí, hãy hình dung một ngày bình thường của cả nhà và đánh dấu khu nào ồn vào giờ nào.
Khói xe máy là vấn đề riêng của nhà có chỗ để xe trong nhà. Xe vừa chạy về, máy còn nóng, khói và mùi xăng lan vào phòng gần đó. Phòng ngủ người già nên cách xa khu để xe, có cửa kín và có đường thông gió riêng không đi qua khu xe.
Về riêng tư, phòng ở tầng trệt dễ thành nơi ai đi qua cũng nhìn vào. Cửa phòng không nên mở thẳng ra phòng khách, hoặc nếu bắt buộc thì có một khoảng đệm nhỏ, một tấm rèm. Vách ngăn nhẹ cách âm kém hơn tường gạch; nếu dùng, có thể chọn loại có lớp cách âm bên trong và làm kín khe dưới cửa. Người già cũng cần chỗ để tiếp bạn bè riêng, đọc sách hay nghỉ ngơi mà không bị làm phiền, điều nhiều gia đình quên hỏi.
Một chi tiết nhỏ mà hữu ích: phòng người già ở tầng trệt nên có tầm nhìn ra một khoảng xanh hoặc khoảng sáng, dù chỉ là vài chậu cây ở sân sau hay khoảng trời từ giếng trời. Người ở trong phòng nhiều giờ mỗi ngày cần thứ gì đó để nhìn ngoài bốn bức tường, và ánh sáng ban ngày cũng giúp giữ nhịp thức ngủ.
Nhà vệ sinh, cửa và sàn: ba thứ phải làm cùng lúc
Chuyển phòng xuống tầng trệt mà vẫn để những chi tiết cũ thì rủi ro chỉ đổi chỗ. Khi làm phòng mới, nên tính luôn:
- Nhà vệ sinh liền phòng hoặc cách vài bước, đường đi không qua bậc, không qua khu để xe hay bếp.
- Cửa phòng rộng để sau này đưa xe lăn hoặc khung tập đi vào được nếu cần, tay nắm dạng gạt.
- Sàn phòng bằng cốt với hành lang, không gờ, không bậc. Nếu phải nâng nền vì ẩm, nâng cả lối đi để không tạo chênh cốt.
- Cửa nhà vệ sinh mở ra ngoài hoặc trượt, khoá mở được từ bên ngoài.
- Đèn và công tắc bật được từ giường; ổ cắm đủ cho đèn đêm, quạt, thiết bị y tế nếu có. Bố trí điện cụ thể nên giao thợ điện có chuyên môn.
- Chỗ bám chắc dọc tường phòng và hành lang tới nhà vệ sinh, tường đủ chắc để bắt tay vịn.
Làm tất cả trong một đợt tiết kiệm hơn nhiều so với làm phòng trước rồi vài năm sau phá sàn làm lại nhà vệ sinh, nhất là phần chống thấm.
Trình tự làm khi cha mẹ sắp về hoặc đã về ở
Nếu cha mẹ đã về ở trong lúc sửa, cần sắp xếp để tránh bụi, ồn và nguy hiểm cho người già:
- Bàn với cha mẹ về vị trí phòng và những điều họ coi trọng, ghi lại thành vài dòng cho cả nhà cùng thống nhất.
- Mời người có chuyên môn khảo sát kết cấu, đường ống, điện và độ ẩm của vị trí định chọn.
- Chốt phương án dựa trên cả nhu cầu hiện tại và khả năng sau này cần xe lăn hoặc người chăm sóc.
- Trong thời gian thi công, bố trí chỗ ở tạm cho người già ở tầng có nhà vệ sinh, xa khu bụi, ồn.
- Làm phần ướt và nặng trước (nhà vệ sinh, sàn, chống ẩm), phần nhẹ sau (vách, cửa, đèn).
- Trước khi chuyển vào, cho người già đi thử ban ngày và ban đêm, điều chỉnh đèn, tay vịn, chỗ để đồ.
Nhiều gia đình vội chuyển phòng trong vài ngày vì cha mẹ đột ngột yếu đi. Nếu có thể, làm phương án tạm trước, như một phòng ngủ tạm ở phòng khách có ghế bô và đèn đêm, rồi mới sửa bài bản. Sửa vội dễ để lại những lỗi như gờ cửa, thiếu thông gió mà sau này rất khó chữa.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ người già cần rộng tối thiểu bao nhiêu?
Không có con số chung cho mọi nhà. Phòng cần đủ chỗ kê giường, một lối đi thông ra cửa và tới nhà vệ sinh, chỗ cho ghế ngồi. Nếu tính trước khả năng dùng xe lăn hay có người chăm sóc, cần rộng hơn; nên nhờ người thiết kế dựng thử mặt bằng.
Dùng vách thạch cao ngăn phòng có ổn không?
Vách nhẹ thi công nhanh, ít bụi, hợp khi không muốn động tới kết cấu. Nhược điểm là cách âm kém hơn tường gạch và khó bắt tay vịn trực tiếp; cần gia cố khung ở chỗ sẽ lắp tay vịn, kệ, và chọn loại có lớp cách âm nếu phòng sát khu ồn.
Có cần xin phép khi ngăn thêm phòng trong nhà không?
Ngăn phòng bên trong bằng vách nhẹ, không đổi kết cấu, mặt tiền hay diện tích sàn thường không phải thủ tục phức tạp, nhưng quy định từng nơi có thể khác. Nếu có động tới kết cấu hay cơi nới, nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương.
Phòng giữa nhà không có cửa sổ thì có nên dùng làm phòng ngủ cho người già không?
Có thể, nếu cải thiện được thông gió và ánh sáng gián tiếp từ giếng trời, cầu thang hoặc ô thoáng. Nếu phòng hoàn toàn kín, chỉ dựa vào quạt và điều hoà, người già ở lâu dễ thấy bí bách; nên ưu tiên vị trí khác.
Cha mẹ không muốn xuống tầng trệt vì sợ ồn và mất riêng tư thì sao?
Nên lắng nghe và tìm cách giảm đúng nỗi lo đó: vị trí phía sau xa đường, vách cách âm, cửa kín, giờ sinh hoạt chung được điều chỉnh. Nếu vẫn ở tầng trên, cần đầu tư kỹ cho cầu thang và nhà vệ sinh cùng tầng.
Có nên tính luôn thang máy gia đình thay vì chuyển phòng?
Thang máy gia đình là một hướng, nhưng phụ thuộc nhiều vào kết cấu, diện tích và chi phí vận hành, bảo trì. Đây là việc kỹ thuật cần đơn vị chuyên môn khảo sát. Với nhiều nhà ống, chuyển phòng xuống tầng trệt vẫn là cách đơn giản và chắc chắn hơn.
