Tường ẩm mốc trong nhà ở có ba nguồn chính, và mỗi nguồn cần một cách xử lý khác hẳn nhau: hơi nước trong không khí ngưng tụ trên mặt tường lạnh (điển hình là những ngày nồm), nước thấm vào từ mưa, từ ống nước, từ nhà vệ sinh, và hơi ẩm từ nền đất đi lên theo các mao quản li ti trong gạch, vữa ở chân tường. Sửa nhầm nguồn là mất tiền mà tường vẫn ẩm.
Cách phân biệt nhanh: ngưng tụ thì ẩm đều khắp nơi, xuất hiện cùng lúc ở kính, sàn gạch, tường lạnh vào đúng những ngày trời nồm và khô đi khi trời hanh; thấm thì ẩm cục bộ, gắn với mưa hoặc với giờ dùng nước; hơi ẩm từ nền thì là một dải ẩm ngang chân tường, cao gần đều nhau, có viền muối trắng, và ẩm gần như quanh năm.
Bài viết giúp chủ nhà nhận ra nguồn ẩm trước khi chi tiền, có một phép thử đơn giản làm tại nhà, cách làm sạch mốc an toàn, và những sai lầm khiến tường ẩm nặng hơn. Hiện tượng nồm và các loại máy hút ẩm đã có nhiều tài liệu riêng; nồm ẩm trong gian bếp cũng có chỗ bàn riêng, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Ngưng tụ: khi không khí ẩm gặp bề mặt lạnh
Không khí luôn chứa hơi nước. Không khí càng ấm thì chứa được càng nhiều hơi nước. Khi một khối không khí ấm và ẩm chạm vào bề mặt lạnh hơn một mức nhất định, gọi là điểm sương, phần hơi nước dư sẽ đọng lại thành giọt trên bề mặt đó, giống như cốc nước đá đổ mồ hôi vào ngày hè.
Hiện tượng nồm ở miền Bắc, thường vào cuối đông và đầu xuân, chính là như vậy: sau đợt rét, tường, sàn, đồ đạc trong nhà vẫn còn lạnh, rồi gió ẩm và ấm hơn tràn về, hơi nước đọng khắp các bề mặt. Sàn gạch men bóng trơn trượt, kính mờ, tường đổ mồ hôi, quần áo phơi mãi không khô. Khi trời chuyển hanh hoặc bề mặt ấm lên, nước bay đi.
Ngưng tụ cũng xảy ra ở những chỗ lạnh hơn phần còn lại của nhà quanh năm: góc tường ngoài ít nắng, mặt sau tủ áp sát tường ngoài, trần phòng tắm không có quạt hút, cửa kính phòng điều hoà. Những chỗ ít thoáng khí, ẩm đọng lại nhiều lần, là nơi mốc thường mọc đầu tiên.
Dấu hiệu nhận biết: ẩm xuất hiện nhiều chỗ cùng lúc, kể cả những chỗ không thể có nước thấm như mặt kính, mặt tủ, mặt sàn giữa phòng; gắn với thời tiết nồm, độ ẩm cao; và khô đi khi không khí khô hơn. Xử lý ngưng tụ là xử lý không khí và bề mặt, không phải gọi thợ chống thấm.
Thấm: nước đi vào từ một nguồn cụ thể
Khác với ngưng tụ, thấm là nước ở dạng lỏng đi vào kết cấu từ một nguồn: mưa qua mái, tường ngoài, khe cửa; nước sinh hoạt qua sàn vệ sinh, ống cấp, ống thoát; nước đọng ở ban công, bồn hoa sát tường. Vì vậy vết ẩm do thấm thường cục bộ, có hình dạng gắn với nguồn: loang tròn dưới sàn vệ sinh, vệt dài dọc tường hứng mưa, viền quanh khung cửa sổ.
Thời điểm cũng là manh mối: vết ẩm đậm lên sau mưa và nhạt khi nắng thường do nước mưa; vết ẩm ổn định cả khi trời khô thường do nước sinh hoạt. Vết thấm hay để lại vệt ố vàng, nâu, vì nước mang theo chất từ vữa, từ bụi bẩn, khác với ngưng tụ thường chỉ làm tường ướt đều mà không để vệt màu.
Thấm cần được xử lý tại nguồn, thường là việc của thợ có chuyên môn. Việc chủ nhà làm được là nhận biết, ghi chép, khoanh vùng sơ bộ và chọn đúng người. Bài khác trong chuyên mục này đi kỹ vào việc đọc vết ố, bong sơn và các bước tự kiểm an toàn.
Một trường hợp dễ nhầm là tường ngoài hứng mưa tạt. Sau những trận mưa dài, mặt tường ngoài ngấm nước, phía trong xuất hiện một vùng ẩm rộng, không có vệt ố rõ, khô dần sau vài ngày nắng. Nếu vùng ẩm chỉ có ở bức tường hứng mưa và chỉ sau mưa có gió, đó là thấm qua tường chứ không phải ngưng tụ, dù trông nó ướt đều.
Hơi ẩm từ nền: dải ẩm ngang chân tường
Gạch, vữa và bê tông có vô số mao quản rất nhỏ. Khi chân tường tiếp xúc với nền đất ẩm mà không có lớp ngăn ẩm, nước trong đất theo các mao quản đi ngược lên, giống như nước leo lên một mẩu giấy thấm nhúng vào chậu. Nước bay hơi ở mặt tường, để lại các muối khoáng hoà tan trong nó, kết tinh thành lớp bột trắng làm bong sơn, bở vữa.
Dấu hiệu khá đặc trưng: một dải ẩm chạy ngang theo chân tường, mép trên tương đối đều, thường cao từ vài tấc tới hơn nửa mét; vết muối trắng, sơn phồng và bong thành mảng ở dải đó; ẩm gần như quanh năm, nặng hơn vào mùa mưa khi nền đất ướt; gặp nhiều ở tầng trệt nhà cũ, nhà có nền thấp hơn mặt đường hoặc mặt ngõ sau nhiều lần nâng đường.
Cần phân biệt với rò ống nước ngầm chạy dưới nền hay trong chân tường: rò ống thường gây ẩm cục bộ ở một đoạn, lan rộng nhanh, đồng hồ nước nhích khi khoá hết vòi. Hơi ẩm từ nền thì đều dọc cả bức tường, không thay đổi đột ngột.
Xử lý hơi ẩm từ nền là việc kỹ thuật: tạo lớp ngăn ẩm ở chân tường, xử lý thoát nước quanh nhà, đôi khi nâng nền. Mỗi phương án có điều kiện áp dụng riêng; hãy mời thợ có chuyên môn khảo sát và giải thích vì sao chọn cách đó cho nhà bạn.
Bảng phân biệt ba nguồn ẩm
Đặt các quan sát của bạn vào bảng dưới; cột nào khớp nhiều nhất là nguồn có khả năng nhất. Một bức tường có thể bị cùng lúc hai nguồn, nhất là tường tầng trệt nhà cũ vào mùa nồm.
| Quan sát | Ngưng tụ | Thấm | Hơi ẩm từ nền |
|---|---|---|---|
| Vị trí | Nhiều bề mặt cùng lúc, cả kính và sàn | Cục bộ, gần nguồn nước | Dải ngang chân tường |
| Thời điểm | Ngày nồm, độ ẩm cao | Sau mưa hoặc theo giờ dùng nước | Gần như quanh năm, nặng hơn mùa mưa |
| Vết để lại | Ướt đều, mốc đốm ở góc kém thoáng | Vệt ố vàng nâu, vòng loang | Muối trắng, sơn phồng, vữa bở |
| Khi trời hanh khô | Khô nhanh | Có thể khô nếu nguồn ngừng | Vẫn ẩm |
| Ai xử lý | Chủ nhà: thông gió, hút ẩm, giữ ấm bề mặt | Thợ chống thấm, thợ nước | Thợ có chuyên môn chống ẩm chân tường |
Nếu bảng không cho kết luận rõ, phép thử ở mục dưới thường giúp tách được ngưng tụ khỏi hai nguồn còn lại.
Phép thử miếng nilon: ẩm từ không khí hay từ trong tường
Đây là phép thử đơn giản, làm được trong một hai ngày, dùng để phân biệt hơi nước đọng từ không khí với ẩm đi ra từ bên trong tường:
- Cắt một miếng nilon trong hoặc giấy bạc cỡ hai bàn tay.
- Lau khô vùng tường nghi ngờ, dán kín bốn mép miếng nilon lên tường bằng băng dính.
- Để nguyên từ một tới hai ngày, không chạm vào.
- Gỡ ra và xem: mặt ngoài miếng nilon (phía phòng) có hơi nước đọng là ẩm đến từ không khí trong phòng, tức là ngưng tụ.
- Mặt trong miếng nilon (phía áp tường) có hơi nước đọng, hoặc vùng tường dưới nilon ẩm hơn xung quanh, là ẩm đang đi ra từ bên trong tường, tức là thấm hoặc hơi ẩm từ nền.
- Cả hai mặt đều có nước thì có thể đang có cả hai nguồn. Ghi lại kết quả kèm ngày, thời tiết, chụp ảnh.
Phép thử này không cho biết nước trong tường đến từ đâu, chỉ giúp bạn biết có nên gọi thợ chống thấm hay chỉ cần xử lý độ ẩm không khí. Thợ có chuyên môn có thể dùng máy đo độ ẩm vật liệu để đánh giá chi tiết hơn.
Xử lý theo nguồn, và làm sạch mốc cho an toàn
Với ngưng tụ: giảm hơi ẩm trong không khí và giữ cho bề mặt đừng quá lạnh. Vào những ngày nồm, đóng cửa khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà, chỉ mở khi trời hanh; dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà cho phòng kín; không phơi đồ ướt trong phòng; lau khô sàn bằng khăn khô; để tủ cách tường ngoài một khe nhỏ. Bật quạt hút phòng tắm sau khi tắm. Chọn máy hút ẩm theo diện tích và cách dùng là chủ đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ máy chạy trong phòng đóng kín mới hiệu quả.
Với thấm và hơi ẩm từ nền: gọi thợ có chuyên môn xử lý nguồn trước. Trong lúc chờ, giữ thông thoáng, kê đồ gỗ, sách vở ra xa vùng ẩm, không ốp che lại.
Làm sạch mốc trên bề mặt cứng như tường sơn, gạch: đeo găng tay, khẩu trang, kính, mở thông gió; lau bằng nước và chất tẩy rửa thông dụng hoặc dung dịch chuyên dùng cho mốc theo hướng dẫn trên bao bì; tuyệt đối không pha trộn các chất tẩy với nhau, đặc biệt là chất tẩy gốc clo với chất có amoniac hay axit, vì có thể sinh khí độc. Làm khô sau khi lau. Người bị hen, dị ứng nên tránh tự làm.
Mốc đã ăn sâu vào thạch cao, giấy dán tường, gỗ mềm hay lan rộng nhiều mét vuông thường không lau sạch được; vật liệu đó cần được thay sau khi xử lý nguồn ẩm, và nên để người có kinh nghiệm làm.
Những sai lầm làm tường ẩm nặng hơn
Phần lớn các sai lầm đều xuất phát từ mong muốn che vết ẩm cho nhanh, thay vì xử lý nguyên nhân:
- Sơn chống mốc đè lên tường đang ẩm: lớp sơn mới phồng bong sau vài tuần, mốc mọc lại dưới lớp sơn.
- Ốp gỗ, ốp tấm nhựa che chân tường ẩm: hơi ẩm bị nhốt lại, tường không khô được, mốc phát triển phía sau tấm ốp.
- Trát lại chân tường bằng vữa đặc, sơn kín bằng sơn không thoát hơi khi chưa ngăn được ẩm từ nền: nước tìm đường lên cao hơn, dải ẩm dâng lên trên.
- Mở toang cửa vào ngày nồm cho thoáng: không khí ẩm ấm ùa vào, gặp tường lạnh, đọng nước nhiều hơn.
- Kê tủ quần áo, kệ sách sát tường ngoài: khoảng kẹt không có gió, mặt tường lạnh, ẩm đọng và mốc lan sang đồ.
- Gọi thợ chống thấm cho ngưng tụ, hoặc ngược lại chỉ mua máy hút ẩm cho tường đang thấm.
Tường đã khô hẳn và nguồn ẩm đã được xử lý thì việc làm lại bề mặt, sơn lại thuộc phần sửa sang hoàn thiện và chỉ nên làm sau đó.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm có nên bật điều hoà ở chế độ làm khô cả ngày không?
Chế độ làm khô giúp giảm độ ẩm trong phòng đóng kín, hữu ích vào những ngày nồm nặng. Không cần chạy cả ngày nếu nhà vắng người; chạy ở phòng ngủ, phòng có đồ dễ mốc vào những giờ ẩm nhất là đủ. Cửa phải đóng kín thì máy mới làm việc hiệu quả.
Sàn tầng trệt đổ mồ hôi có phải do nền nhà bị thấm không?
Phần lớn trường hợp sàn ướt đều vào ngày nồm là ngưng tụ, vì sàn tầng trệt áp với nền đất mát nên lạnh hơn không khí. Nếu sàn ẩm cả khi trời hanh khô, chỉ ở một vùng, hoặc mạch gạch có vết muối trắng, thì cần nghi tới ẩm từ nền hoặc rò ống.
Vết muối trắng trên tường có hại không, lau đi được không?
Lớp muối trắng là khoáng chất kết tinh khi nước bay hơi; bản thân nó không độc nhưng cho thấy tường đang có nước đi qua. Có thể chải khô cho sạch, nhưng nó sẽ quay lại nếu nguồn ẩm còn. Không nên rửa nhiều nước vì lại đưa thêm nước vào tường.
Nhà mới xây tường vẫn ẩm có bình thường không?
Tường mới trát và sơn cần thời gian để khô hết nước thi công, nhất là trong mùa mưa. Hiện tượng ẩm nhẹ, đều trong vài tháng đầu có thể là quá trình khô tự nhiên. Ẩm cục bộ, có vệt ố, hoặc kéo dài nhiều tháng thì nên báo nhà thầu kiểm tra trong thời gian bảo hành.
Mốc trên tường có ảnh hưởng sức khoẻ không?
Mốc trong nhà có thể gây kích ứng mũi, họng, mắt và làm nặng thêm triệu chứng ở người có cơ địa dị ứng, hen suyễn. Mức độ ảnh hưởng khác nhau ở từng người. Nếu trong nhà có người có triệu chứng hô hấp kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ và xử lý dứt điểm nguồn ẩm.
Quét vôi lên tường ẩm có chống mốc được không?
Vôi có tính kiềm nên mốc khó mọc trên bề mặt mới quét, và vôi thoát hơi tốt hơn nhiều loại sơn. Tuy vậy vôi không giải quyết nguồn ẩm; tường vẫn ướt, lớp vôi sẽ bong và mốc sẽ quay lại. Coi đây là biện pháp tạm cho bề mặt, không thay việc xử lý nguyên nhân.