Nhà bị thấm thường lộ ra qua vài dấu hiệu dễ thấy: vết ố vàng hoặc nâu loang trên trần, sơn phồng rộp, bong tróc, viền ẩm và vết muối trắng ở chân tường, mốc đen ở góc, mùi ẩm khó chịu, và đôi khi là giọt nước đọng trên trần. Đọc hình dạng vết ẩm, vị trí của nó và thời điểm nó xuất hiện (chỉ sau mưa, hay cả khi trời khô) giúp đoán khá sát nước đang đến từ đâu.
Phát hiện sớm quan trọng vì nước thấm lâu ngày không chỉ làm xấu nhà. Nó làm gỉ cốt thép trong bê tông, bở lớp vữa, mục gỗ, mốc đồ đạc và có thể chạm tới dây điện âm tường. Sửa khi vết ố mới bằng bàn tay thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi trần đã phồng võng.
Bài viết giúp chủ nhà nhận biết và khoanh vùng sơ bộ, tự kiểm những việc an toàn, biết khi nào phải gọi thợ ngay và chuẩn bị thông tin gì cho thợ. Các phép thử kỹ thuật và cách thi công chống thấm thuộc phần việc của thợ có chuyên môn; ở đây chỉ nhắc khi cần.
Vì sao nên bắt thấm thật sớm
Nước trong kết cấu nhà hiếm khi đứng yên. Nó đi theo vết nứt, theo mạch vữa, theo đường ống, chảy dọc dầm rồi mới nhỏ xuống ở một chỗ cách xa điểm vào. Càng để lâu, đường đi của nước càng phức tạp, vùng ẩm càng rộng và việc tìm nguồn càng khó. Một vết thấm nhỏ ở mép sàn vệ sinh tầng trên có thể sau vài mùa đã lan sang nửa trần phòng khách bên dưới.
Bên trong bê tông, cốt thép gặp ẩm lâu ngày sẽ gỉ. Gỉ thép nở ra, đẩy bong lớp bê tông bảo vệ, lộ thép, và đó là lúc chuyện thấm trở thành chuyện kết cấu. Với lớp hoàn thiện, nước làm vữa bở, sơn bong, thạch cao mục, gỗ cong vênh và mốc. Với sức khoẻ, mốc trong nhà ẩm là yếu tố kích ứng với người có cơ địa dị ứng, hen suyễn.
Còn một lý do thực tế: sửa đúng nguồn khi vết thấm còn nhỏ thường chỉ phải can thiệp một vùng hẹp. Khi đã lan rộng, thợ phải mở nhiều chỗ để dò, chi phí và thời gian tăng lên nhiều lần, chưa kể phải làm lại lớp hoàn thiện ở cả những chỗ không liên quan.
Vì vậy thói quen nhìn trần và chân tường mỗi khi có trận mưa lớn, và kiểm tra nhanh các góc nhà vài lần một năm, là việc nhỏ đáng giữ cho mọi ngôi nhà.
Đọc theo hình dạng và vị trí vết ẩm
Mỗi kiểu vết ẩm gợi ý một nguồn nước hay gặp. Bảng dưới là gợi ý để khoanh vùng, không phải kết luận; một vết có thể có hơn một nguồn.
| Dấu hiệu bạn thấy | Nguồn hay gặp | Mức cần xử lý |
|---|---|---|
| Vết ố tròn, loang thành vòng nhiều lớp ở trần, ngay dưới nhà vệ sinh tầng trên | Sàn vệ sinh, cổ ống thoát sàn, ống cấp nước | Sớm, vì có nước sử dụng hằng ngày |
| Vết ố ở trần tầng trên cùng, rõ sau mưa lớn | Mái, sân thượng, cổ ống thoát mái, khe nứt mặt mái | Trước mùa mưa tới |
| Vệt ẩm dài dọc theo bức tường giáp nhà bên | Khe giữa hai nhà, tường chung, máng nước nhà bên | Cần thoả thuận với hàng xóm |
| Ẩm quanh khung cửa sổ, mép dưới ô cửa | Khe giữa khung và tường, bậu cửa dốc sai, gioăng hỏng | Thường xử lý được cục bộ |
| Dải ẩm ngang đều ở chân tường, viền muối trắng | Hơi ẩm từ nền, nền thấp hơn đường, rò ống ngầm | Cần xác định nguồn trước khi sửa |
| Sơn phồng bọt nước, bóp ra nước | Nước đang ở ngay sau lớp sơn | Đang thấm, cần tìm nguồn |
| Đọng nước khắp sàn, tường, kính vào những ngày nồm | Hơi ẩm ngưng tụ, không phải thấm | Xử lý độ ẩm, không phải chống thấm |
Một mẹo nhỏ: vết ố có nhiều vòng đồng tâm như vân gỗ thường là vết đã ướt rồi khô nhiều lần, cho thấy thấm theo đợt, thường là theo mưa hoặc theo giờ dùng nước của tầng trên.
Đọc theo thời điểm: chỉ sau mưa, hay cả khi trời khô
Thời điểm vết ẩm xuất hiện và biến mất là manh mối quan trọng thứ hai. Vết ẩm chỉ có sau mưa, đậm nhất trong một hai ngày sau trận mưa lớn rồi nhạt dần khi trời nắng, gần như chắc chắn liên quan tới nước mưa: mái, sân thượng, tường ngoài, ô cửa, máng xối, ban công. Mưa có gió tạt mạnh theo một hướng mà vết ẩm chỉ có khi mưa từ hướng đó, nguồn thường là tường hay cửa hứng mưa.
Vết ẩm có cả khi trời khô hạn, không thay đổi theo mưa, thường liên quan tới nước sinh hoạt: ống cấp, ống thoát, sàn nhà vệ sinh, bồn nước, máy giặt. Nếu vết đậm lên sau giờ cả nhà tắm giặt, nghi ngờ càng rõ.
Ẩm kéo dài quanh năm ở chân tường, nặng hơn vào mùa mưa nhưng không bao giờ khô hẳn, thường là hơi ẩm từ nền đất đi lên. Ẩm khắp nơi vào đúng những ngày nồm, kính mờ hơi nước, sàn gạch trơn, hết khi trời hanh, là hiện tượng ngưng tụ, không phải nhà bị thấm.
Ghi lại ngày xuất hiện, thời tiết, và chụp ảnh cùng một góc mỗi lần giúp thấy rõ quy luật. Đánh dấu viền vết ố bằng bút chì mờ cạnh mép vết và ghi ngày bên cạnh: nếu lần sau vết lan ra ngoài vạch, thấm đang tiến triển.
Những việc chủ nhà tự kiểm được một cách an toàn
Các bước dưới đây không đòi hỏi leo trèo nguy hiểm hay đục phá, đủ để thu hẹp nghi vấn trước khi mời thợ:
- Kiểm đồng hồ nước: khoá hết vòi, không dùng nước, ghi chỉ số đồng hồ, chờ một hai tiếng rồi đọc lại. Đồng hồ vẫn nhích là có rò rỉ ở đâu đó trên đường ống sau đồng hồ.
- Quan sát khi trời mưa: đứng ở chỗ khô, an toàn, nhìn máng xối, ống thoát nước mái có tràn, có rò ở mối nối không; nhìn ban công, sân thượng có đọng nước lâu không.
- Xem từ dưới lên: dùng đèn pin soi trần, góc tường, quanh cổ ống xuyên sàn; mở các ô thăm trần nếu có, xem mặt trên trần có vệt nước không.
- Kiểm phòng tắm tầng trên: mạch gạch có nứt, có bong không; chỗ chân bồn cầu, quanh lỗ thoát sàn có đọng nước, có mùi không; vách tắm có khe hở không.
- Kiểm quanh cửa sổ: keo trám giữa khung và tường có nứt, có bong không; bậu cửa phía ngoài có dốc ra ngoài không, hay đọng nước dồn vào trong.
- Hỏi nhà bên: với tường giáp ranh, hỏi xem phía họ có máng nước, bồn hoa, chỗ đọng nước sát tường chung không.
Không tự leo lên mái tôn, mái ngói, mái dốc hay tường cao để kiểm tra. Những chỗ đó để thợ có đồ bảo hộ lên xem. Các phép thử khoanh vùng kỹ hơn như ngâm nước, xả nước theo từng khu là việc thợ chống thấm làm khi khảo sát.
Khi nào phải gọi thợ ngay, không chờ
Nước nhỏ giọt gần đèn, ổ cắm, công tắc, quạt trần. Ngắt cầu dao khu vực đó trước, không chạm vào thiết bị ướt, và gọi thợ điện kiểm tra cùng lúc với thợ chống thấm. Nước và điện là tổ hợp nguy hiểm nhất trong nhà.
Trần phồng, võng xuống, có nước đọng phía trên. Trần thạch cao ngậm nước có thể sập đột ngột. Dọn người và đồ đạc khỏi khu vực bên dưới, không chọc thủng nếu không có kinh nghiệm, và gọi thợ.
Lộ cốt thép gỉ, bê tông bong mảng. Đây là dấu hiệu nước đã gây hại kết cấu. Ngoài thợ chống thấm, nên mời kỹ sư kết cấu đánh giá trước khi chỉ trát vá bề mặt.
Vết thấm lan nhanh trong vài ngày. Thường là rò ống nước có áp lực hoặc nước đọng lớn ở đâu đó. Khoá van tổng nếu nghi rò ống và gọi thợ nước.
Mốc lan rộng, mùi ẩm nặng, có người trong nhà bị dị ứng, hen. Cần xử lý cả nguồn nước lẫn vùng mốc; đừng chỉ lau bề mặt rồi để đó.
Chuẩn bị gì trước khi thợ tới, và những sai lầm nên tránh
Thợ khảo sát sẽ làm việc nhanh và chính xác hơn nhiều khi chủ nhà có sẵn thông tin. Hãy chuẩn bị: ảnh chụp vết ẩm theo thời gian với ngày tháng, ghi chú thời tiết khi vết xuất hiện, kết quả kiểm đồng hồ nước, vị trí nhà vệ sinh, bồn nước, đường ống mà bạn biết, và nếu có, bản vẽ hoặc ảnh chụp lúc xây nhà cho thấy đường ống đi ở đâu.
Khi thợ đề xuất phương án, hỏi rõ: họ nghĩ nước vào từ đâu và dựa trên căn cứ gì, có cần thử thêm để chắc chắn không, phạm vi phải mở ra là bao nhiêu, sau khi làm có thử nước để nghiệm thu không, và bảo hành phần nào. Thợ chỉ nhìn qua rồi đề xuất làm lại toàn bộ khi chưa khoanh được nguồn là tín hiệu cần hỏi thêm ý kiến thứ hai.
Sai lầm hay gặp nhất là sơn đè lên vết ố mà chưa sửa nguồn. Vết ố biến mất vài tuần rồi quay lại, kèm theo lớp sơn mới phồng rộp. Sai lầm thứ hai là ốp gỗ, ốp nhựa che vùng ẩm cho đẹp mắt; nước bị nhốt lại sau tấm ốp, mốc phát triển mà không ai thấy. Sai lầm thứ ba là bôi một lớp chống thấm phía trong tường cho xong trong khi nước vẫn đi vào từ ngoài; đôi khi cách này hợp lý, nhưng phải do người có chuyên môn quyết định sau khi hiểu nguồn.
Chỉ khi nguồn nước đã được xử lý và tường, trần đã khô hẳn mới nên làm lại lớp hoàn thiện. Khô hẳn có thể mất vài tuần với tường dày; vội vàng sơn lại là lặp lại vòng lặp cũ.
Những chỗ nước hay vào mà chủ nhà ít để ý
Ngoài mái, sân thượng và nhà vệ sinh, nhiều vết thấm bắt nguồn từ những chi tiết nhỏ ít ai nhìn tới. Khi đi kiểm nhà, nhớ lướt qua các chỗ sau:
- Chân ống thoát nước mưa chạy dọc tường, chỗ nối ống bị nứt hoặc tuột khiến nước xối thẳng vào tường mỗi trận mưa.
- Lỗ xuyên tường của ống đồng điều hoà, dây cáp, dây điện; lỗ khoan rộng mà trám sơ sài là đường nước mưa đi thẳng vào phòng.
- Chân bồn hoa xây sát tường, bồn cây ban công không có lỗ thoát, đất ướt áp vào tường quanh năm.
- Mép ban công, lô gia có độ dốc dồn nước về phía cửa thay vì về phía lỗ thoát; chuyện thoát nước ban công có chuyên mục riêng, ở đây chỉ cần biết đây là một nguồn hay gặp.
- Bồn nước mái và đường ống lên bồn, phao bồn hỏng làm nước tràn liên tục xuống mặt mái.
- Ron cửa sổ, cửa kính đã chai cứng sau nhiều năm nắng, nứt ở góc khung.
Những chỗ này thường sửa được nhanh và ít tốn kém nếu phát hiện sớm, nhưng lại hay bị bỏ qua vì người ta chỉ nghĩ tới mái khi thấy trần ố.
Câu hỏi thường gặp
Vết ố vàng trên trần đã khô rồi có cần sửa không?
Vết đã khô có thể là dấu vết của một lần thấm cũ đã được xử lý, hoặc thấm theo đợt và sẽ quay lại khi mưa hay khi tầng trên dùng nước nhiều. Đánh dấu viền vết và theo dõi qua vài trận mưa lớn. Nếu không lan thêm, có thể chỉ cần xử lý vết ố và sơn lại.
Ẩm chân tường có phải do nhà bị thấm từ ngoài vào không?
Không hẳn. Ẩm đều ở chân tường, có viền muối trắng, thường là hơi ẩm từ nền đi lên theo mao dẫn. Ẩm cục bộ ở một đoạn chân tường có thể là ống nước ngầm rò. Ẩm khắp nơi vào ngày nồm là ngưng tụ. Mỗi nguồn có cách xử lý khác nhau nên cần phân biệt trước.
Nhà thuê bị thấm thì người thuê nên làm gì?
Chụp ảnh, ghi ngày và báo chủ nhà bằng tin nhắn để có ghi nhận. Tự kiểm những việc an toàn như đồng hồ nước, quanh cửa sổ, nhưng không tự đục phá hay thuê thợ khi chưa có đồng ý. Nếu nước gần điện, ngắt cầu dao khu vực đó và báo ngay.
Bao lâu nên kiểm tra thấm cho nhà một lần?
Ít nhất trước mùa mưa và sau những trận mưa lớn đầu mùa. Thêm một lần vào mùa khô để xem các vết cũ có còn ẩm không. Nhà cũ, nhà có sân thượng, nhà vệ sinh ở tầng trên phòng ngủ nên để ý thường xuyên hơn.
Thấm từ nhà vệ sinh tầng trên có tự hết không?
Hầu như không. Thấm sàn vệ sinh thường liên quan lớp chống thấm sàn, cổ ống, mạch gạch hoặc ống nước, và nước dùng mỗi ngày nên vết sẽ lan dần. Cần thợ có chuyên môn khoanh vùng nguồn; có trường hợp xử lý được mà không phải đục toàn bộ sàn.
Thấm qua tường giáp nhà bên thì thoả thuận thế nào?
Mời hàng xóm cùng xem vết thấm, giải thích bằng ảnh và ghi chép theo mưa. Nhiều trường hợp nguồn ở khe giữa hai nhà, cần làm từ trên mái xuống và chia công việc. Ghi lại thoả thuận bằng văn bản đơn giản; khi khó thống nhất, có thể nhờ tổ dân phố hoặc hoà giải ở cơ sở.