Cổng chặn là cách đơn giản nhất để giữ chó, và ở mức nào đó cả mèo, khỏi những khu vực trong nhà không nên vào: cầu thang, bếp lúc đang nấu, phòng ngủ, phòng làm việc, kho, sân thượng. Chỗ quan trọng nhất là cầu thang, vì đó vừa là nơi con vật dễ ngã, vừa là nơi người dễ vấp phải con vật.
Nguyên tắc an toàn cốt lõi: ở đầu cầu thang phía trên, chỉ dùng cổng bắt vít cố định vào tường hoặc trụ, không dùng cổng ép lực giữa hai bên tường. Cổng ép lực có thể bị xô bật ra khi một con chó lớn đẩy hoặc khi người vịn vào, và ở đầu cầu thang thì bật ra đồng nghĩa với ngã cả người lẫn cổng xuống bậc. Cổng ép lực hợp với chân cầu thang, cửa bếp, khung cửa phòng, những chỗ cổng có bật ra cũng không gây nguy hiểm.
Bài này đi qua việc xác định vùng cấm, chọn vị trí đặt cổng, so sánh các kiểu cổng, những chi tiết kích thước cần chú ý với chó nhỏ, chó lớn và mèo, rồi các cách chặn khác ngoài cổng.
Vì sao nên có vùng cấm và vùng cấm nên là những đâu
Vùng cấm không phải để làm khổ con vật mà để nhà vận hành được: một số chỗ có nguy hiểm cho con vật, một số chỗ cần giữ sạch lông, một số chỗ là nơi người cần yên tĩnh. Khi vùng cấm được giữ bằng vật cản rõ ràng và nhất quán, chó mèo học rất nhanh và ít phải nhắc. Khi vùng cấm chỉ giữ bằng lời, hôm cấm hôm không, con vật sẽ thử mãi.
Những vùng thường nên cấm hoặc hạn chế: cầu thang với chó nhỏ, chó con, chó già và chó chân ngắn lưng dài; bếp lúc đang nấu, vì chân người vướng con vật khi đang bưng nồi nóng là tai nạn thật; phòng ngủ nếu trong nhà có người dị ứng hoặc muốn giữ chăn gối sạch lông; phòng làm việc có dây điện, giấy tờ; kho và phòng giặt có hoá chất tẩy rửa; sân thượng khi lan can chưa kín.
Với nhà ống nhiều tầng, cách chia phổ biến là cho con vật ở tầng trệt và một tầng sinh hoạt, chặn ở chân cầu thang lên các tầng ngủ. Với căn hộ, cách chia phổ biến là đóng cửa phòng ngủ và chặn bếp nếu bếp mở. Không có cách chia đúng duy nhất; quan trọng là cả nhà thống nhất và giữ được.
Một điều cần nhớ: con vật phải luôn có đủ chỗ ở, nước uống và lối đến khay vệ sinh trong vùng được phép. Chặn khiến con vật không tới được nước hay khay vệ sinh là lỗi sắp xếp, và hậu quả thường là đi bậy hoặc căng thẳng.
Đặt cổng ở đâu trên cầu thang
Đầu cầu thang phía trên: cổng bắt vít, mở về phía sàn, không về phía bậc. Đây là vị trí nguy hiểm nhất. Cổng phải được bắt vít chắc vào tường, trụ cầu thang hoặc khung chịu lực, và cánh cổng mở về phía sàn tầng trên chứ không mở ra phía bậc thang. Một số cổng có chốt chặn để cánh chỉ mở một chiều, nên dùng tính năng này. Không đặt cổng có thanh ngang dưới chân ở đầu cầu thang, vì thanh đó là chỗ vấp chân.
Chân cầu thang: linh hoạt hơn. Ở chân cầu thang, nếu cổng có bật ra thì cũng chỉ đổ xuống sàn phẳng. Cổng ép lực hoặc cổng bắt vít đều được. Nên đặt cổng ở bậc đầu tiên hoặc ngay trước bậc, sao cho con vật không đứng được trên vài bậc dưới rồi nhảy qua.
Chiếu nghỉ giữa: tuỳ hình dạng cầu thang. Cầu thang nhà ống thường gãy khúc, có chiếu nghỉ. Nếu muốn con vật lên được một tầng nhưng không lên tầng tiếp theo, cổng có thể đặt ở chiếu nghỉ, nhưng phải tính xem chiếu nghỉ có đủ rộng để người mở cổng đứng vững không.
Cầu thang có lan can khe rộng. Nhiều cầu thang có lan can song thưa; chó nhỏ, mèo có thể chui qua khe lan can ngay cạnh cổng, khiến cổng vô dụng. Khi đó cần che khe lan can bằng tấm lưới hoặc tấm trong suốt ở đoạn gần cổng, và bịt khe giữa cổng với trụ.
Các kiểu cổng chặn và chỗ hợp với mỗi kiểu
Có vài kiểu cổng phổ biến, khác nhau ở cách lắp và cách mở. Chọn theo vị trí, không chọn theo hình dáng.
| Kiểu cổng | Cách lắp | Hợp với | Không hợp với |
|---|---|---|---|
| Cổng ép lực | Ép chặt giữa hai bức tường bằng ren vặn, không khoan | Khung cửa phòng, cửa bếp, chân cầu thang, nhà thuê | Đầu cầu thang trên; chó lớn hay nhảy, hay đẩy |
| Cổng bắt vít cố định | Khoan, bắt vít vào tường hoặc trụ | Đầu cầu thang trên, chỗ dùng lâu dài | Nhà thuê không được khoan (cần thoả thuận) |
| Cổng xếp, cổng lùa | Kéo ra kéo vào, gắn một hoặc hai đầu | Lối rộng, khoảng mở không đều | Chó hay gặm, cào; khe xếp có thể kẹp chân |
| Cổng có cửa nhỏ cho mèo | Như cổng thường, thêm ô chui nhỏ phía dưới | Nhà vừa chó vừa mèo, muốn mèo qua lại mà chó không qua | Chó nhỏ cỡ mèo |
| Hàng rào tự đứng, quây di động | Đặt trên sàn, không lắp | Chia tạm một góc, quây chỗ ở cho chó con | Chó lớn đẩy đổ; đầu cầu thang |
Cổng ép lực thường có thanh ngang dưới chân để giữ khung, nên người đi qua phải bước cao. Ở chỗ người đi lại nhiều hoặc nhà có người già, cổng bắt vít không có thanh dưới dễ đi hơn và an toàn hơn.
Kích thước và chi tiết cần chú ý
Một cổng chặn hiệu quả hay không nằm ở những chi tiết nhỏ dưới đây:
- Chiều cao: cao hơn khả năng nhảy qua của con vật. Chó nhỏ thường không nhảy qua được cổng cao vừa phải, nhưng chó vận động nhiều, chó lớn có thể nhảy hoặc trèo qua. Mèo nhảy được rất cao nên cổng thường chỉ hạn chế được mèo con hoặc mèo lười; với mèo, cửa đóng hiệu quả hơn cổng.
- Khe song chắn: đủ hẹp để đầu của con vật nhỏ nhất trong nhà không lọt qua. Đầu lọt mà thân không lọt là tình huống kẹt nguy hiểm.
- Khe dưới chân cổng: chó nhỏ, mèo có thể chui dưới cổng nếu khe dưới cao; kiểm tra khoảng này sau khi lắp.
- Song ngang: song ngang làm thành bậc để con vật trèo qua; song dọc khó trèo hơn.
- Chốt mở: người lớn mở được bằng một tay khi tay kia đang bưng đồ; chó thông minh có thể học đẩy chốt đơn giản, nên chọn chốt cần hai thao tác.
- Chất liệu: chó con hay gặm thì tránh cổng gỗ mềm hay nhựa mỏng; kim loại hoặc gỗ cứng phủ sơn bền hơn.
- Tự đóng: cổng có lò xo tự đóng giúp tránh quên đóng, nhưng lực đóng không được quá mạnh để kẹp chân con vật hay tay trẻ.
Lắp xong, hãy thử như một con vật: dùng đồ chơi dụ con vật về phía cổng, quan sát xem nó có cách nào chui, trèo hay đẩy qua không. Vài ngày đầu nên để ý kỹ; con vật thường thử mọi cách trước khi chấp nhận.
Cổng chặn có đẹp được không
Cổng chặn hay bị coi là thứ làm xấu nhà, nhất là kiểu nhựa trắng tạm bợ. Nhưng nếu xác định cổng là thứ ở lâu dài, có thể chọn hoặc đặt làm sao cho hợp với cầu thang và nội thất: cổng gỗ cùng tông với tay vịn, cổng sắt sơn cùng màu với lan can, cổng song mảnh màu tối gần như biến mất khi nhìn từ xa.
Ở nhà đang thiết kế hoặc sửa, cách đẹp nhất là tính cổng vào ngay từ bản vẽ: chừa trụ để bắt bản lề, chọn lan can có khe hẹp ngay từ đầu, tính một ô cửa thấp ở đầu cầu thang như một phần của lan can. Khi cổng là một phần kiến trúc, nó không còn trông như vật thêm vào sau.
Với nhà đã xong, có thể dùng các cách mềm hơn: đặt cổng ở vị trí khuất tầm nhìn từ phòng khách, chẳng hạn chặn ở chiếu nghỉ thay vì ngay chân cầu thang; dùng cửa lùa sẵn có của bếp thay cho cổng; thay cổng bằng cửa phòng đóng khi không có người. Không có cổng nào đẹp hơn một cánh cửa đóng.
Một lưu ý: khi trong nhà còn có trẻ nhỏ, chọn cổng đáp ứng cả yêu cầu an toàn cho trẻ, vì trẻ là đối tượng dễ bị kẹt tay, leo trèo và ngã hơn con vật.
Ngoài cổng: những cách giữ vùng cấm khác
Cửa đóng là vật cản tốt nhất. Phòng ngủ, phòng làm việc, kho có cửa thì chỉ cần thói quen đóng cửa. Có thể lắp bộ tự đóng cửa nhẹ để tránh quên, hoặc cửa có tay nắm kiểu gạt cần chú ý vì một số mèo học được cách nhảy lên gạt mở; khi đó tay nắm tròn hoặc chốt phụ là đủ.
Cửa ngăn mèo ở bếp và phòng giặt. Với mèo, cổng thấp gần như không có tác dụng. Nếu muốn giữ mèo khỏi bếp, cần cửa hoặc vách có cửa. Một cửa lùa kính hoặc lưới nhẹ giữa bếp và phòng khách vừa ngăn mèo, vừa ngăn mùi nấu nướng lan sang.
Quây chỗ ở cho chó con. Thời gian đầu, chó con nên ở trong một khu được quây có chỗ nằm, nước và khay lót, thay vì được đi khắp nhà. Khu này nên ở nơi có người qua lại để con vật không cô đơn. Cách huấn luyện chi tiết nên tham khảo nguồn chuyên về hành vi thú cưng.
Không dùng cách chặn gây đau hay sợ. Thảm gai, thiết bị phát âm thanh chói, xịt nước để giữ vùng cấm có thể khiến con vật sợ cả khu vực xung quanh hoặc sợ người. Vật cản trung tính như cổng và cửa, kết hợp với việc cho con vật một chỗ tốt hơn ở vùng được phép, an toàn hơn và bền hơn.
Kiểm tra cổng chặn định kỳ
Cổng chặn lắp xong không phải là xong mãi. Ren ép lỏng dần, vít bắt vào tường gạch rỗng có thể lung lay, con vật lớn lên và khoẻ hơn. Một lượt kiểm tra vài tháng một lần gồm:
- Lắc mạnh cổng ở vị trí đóng: cổng ép lực không được xê dịch, cổng bắt vít không được rung ở chân vít.
- Mở và đóng chốt nhiều lần: chốt phải ăn khớp, không kẹt, không tự bật khi đẩy từ phía con vật.
- Đo lại khe dưới chân cổng và khe giữa cổng với tường sau khi con vật đã lớn hoặc khi có thêm con vật mới nhỏ hơn.
- Xem có vết gặm, vết cào ở chân cổng hay ở khe lan can gần cổng: đó là dấu hiệu con vật đang tìm đường qua.
- Khi con vật đã quen nếp, cân nhắc lại vùng cấm nào còn cần, vùng nào có thể mở; cổng không còn cần thì tháo, trám lỗ vít, để nhà gọn hơn.
Với tường gạch rỗng hay tường thạch cao, vít cần đúng loại tắc kê và nên bắt vào chỗ có cốt chịu lực; nếu không chắc tường chịu được, hãy nhờ thợ có kinh nghiệm thay vì tự khoan nhiều lần làm hỏng mặt tường.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuê có lắp được cổng đầu cầu thang không?
Cổng đầu cầu thang nên là loại bắt vít, nên cần xin phép chủ nhà. Lỗ vít nhỏ thường trám lại được khi trả nhà. Nếu không được khoan, nên chặn ở chân cầu thang bằng cổng ép lực và giữ con vật ở tầng dưới, thay vì đặt cổng ép lực ở đầu cầu thang.
Mèo nhảy qua cổng thì phải làm sao?
Với phần lớn mèo trưởng thành, cổng thấp không đủ. Cách hiệu quả là đóng cửa phòng hoặc dùng cổng rất cao có lưới phía trên, nhưng loại này cồng kềnh. Thường thì nên chấp nhận mèo đi được nhiều nơi hơn chó và tập trung đóng cửa những phòng thật sự cấm.
Chó già có cần được chặn khỏi cầu thang không?
Nhiều chó già vẫn leo được nhưng xuống khó và dễ trượt chân. Chặn cầu thang và để chỗ ngủ, nước, khay vệ sinh ở tầng con vật sinh hoạt là cách an toàn. Bác sĩ thú y có thể đánh giá khả năng vận động của từng con vật cụ thể.
Cổng chặn có làm vướng lối thoát khi có cháy không?
Có thể, nếu cổng khó mở hoặc chặn ở lối thoát chính. Chọn cổng mở nhanh bằng một tay, không khoá bằng chìa, và cả nhà, kể cả người giúp việc, đều biết cách mở. Không đặt cổng hay vật cản cố định ở lối ra ban công, sân thượng dùng làm lối thoát.
Nhà có cầu thang không có lan can một bên thì sao?
Cầu thang hở một bên là rủi ro cho cả trẻ, người già lẫn con vật. Nên nhờ thợ có chuyên môn bổ sung lan can hoặc tấm chắn, thay vì chỉ dựa vào cổng chặn. Việc này cũng làm cầu thang an toàn hơn cho mọi người trong nhà.
Cổng có cửa nhỏ cho mèo có thật sự giữ được chó không?
Giữ được chó lớn hơn ô cửa. Với chó nhỏ cỡ mèo thì không. Khi dùng loại này, đo kích thước con chó và con mèo, chọn ô cửa vừa đủ cho mèo, và đặt bát ăn, khay cát của mèo phía bên kia cổng để chó không tới được.