Nuôi chó mèo mà nhà vẫn đẹp là chuyện sắp xếp có chủ đích, không phải chuyện may mắn hay chọn được giống ngoan. Cách làm gói trong mấy ý: chia nhà thành vùng con vật được ở và vùng không được vào; cho con vật những chỗ riêng được thiết kế đàng hoàng (chỗ ăn, chỗ nằm, chỗ vệ sinh, chỗ trèo hoặc chỗ nhìn ra ngoài); chọn bề mặt chịu được móng, lông và nước ở đúng những nơi con vật hay qua lại; và xử lý những điểm nguy hiểm như ban công, cửa sổ, cầu thang, cổng trước khi chúng thành chuyện.
Nhà trông bừa khi nuôi thú cưng thường không phải vì con vật, mà vì đồ của nó không có chỗ: bát nước để giữa lối đi, túi hạt dựa vào chân tủ, đệm nằm đặt tạm cạnh sofa rồi nằm đó luôn, khay cát ở đâu tiện lúc mua về thì để đó. Khi mỗi món có một vị trí cố định, nhìn vào hợp với kiến trúc của nhà, cảm giác lộn xộn giảm đi rất nhiều dù số đồ không đổi.
Bài này đưa ra tám nguyên tắc theo thứ tự đi từ ngoài vào trong: lối vào, vùng sinh hoạt, chỗ riêng của con vật, bề mặt, đồ cất, ban công – cửa sổ, đến nếp dọn dẹp. Chuyện chăm sóc, ăn uống, tiêm phòng thuộc về bác sĩ thú y và các trang chuyên về thú cưng; ở đây chỉ bàn ngôi nhà.
Nguyên tắc 1–2: bắt đầu từ lối vào và chia vùng rõ ràng
Lối vào là nơi chặn bẩn đầu tiên. Chó đi dạo về mang theo bụi, nước mưa, bùn ở bánh xe và vỉa hè; mèo nuôi trong nhà thì không, nhưng giày dép của người vẫn mang bẩn vào. Một khoảng nhỏ sau cửa chính có thảm chùi chân loại giặt được, một khăn lau chân treo sẵn, một chỗ để dây dắt, áo mưa của chó và túi đựng phân là đủ để phần lớn bẩn dừng lại ở đó. Với nhà ống có sân trước hoặc khoảng để xe, đây là chỗ lý tưởng vì sàn ở đây vốn đã là vật liệu chịu bẩn.
Lối vào cũng là chỗ con vật dễ lao ra đường nhất. Nhà phố mở cửa sát vỉa hè, chó mèo lao ra lúc khách vào hay lúc người dắt xe là tình huống rất hay gặp. Nếu được, nên có hai lớp chặn: cửa chính và một lớp cửa lưới, cổng thấp hoặc cửa phụ ở trong, để luôn có ít nhất một lớp đóng khi lớp kia mở.
Chia vùng là quyết định trước, không phải phản ứng sau. Cả nhà nên thống nhất từ đầu con vật được vào đâu: thường là phòng khách, bếp ở mức được kiểm soát, ban công đã che chắn; còn phòng ngủ, phòng làm việc, kho, tầng thượng chưa rào thì không. Vùng cấm phải được giữ bằng cửa hoặc cổng chặn chứ không chỉ bằng lời nhắc, vì chó mèo học theo cái chúng làm được, không theo cái người nói.
Vùng càng ít, càng dễ đẹp. Diện tích con vật đi lại càng gọn thì càng ít mặt cần chọn vật liệu chịu cào, ít chỗ bám lông, ít góc phải lau. Với căn hộ nhỏ, có khi chỉ cần giữ cửa phòng ngủ đóng là phần lớn chăn gối, rèm, tủ quần áo đã tránh được lông.
Nguyên tắc 3: cho con vật chỗ riêng có chủ đích
Chó mèo cần một số chỗ cố định: chỗ ăn uống, chỗ ngủ, chỗ vệ sinh, và với mèo là chỗ trèo cao, chỗ cào móng, chỗ nhìn ra ngoài. Nếu người không chỉ định, con vật sẽ tự chọn, và lựa chọn của nó hiếm khi trùng với ý muốn của chủ nhà: mèo chọn cào tay ghế vì đó là vật đứng chắc ở giữa phòng, chó chọn nằm trên sofa vì đó là chỗ êm và có mùi người.
Cách làm đẹp là đặt các chỗ riêng ấy ở vị trí con vật thích và thiết kế cho chúng hợp với nhà. Một kệ gỗ gắn tường so le làm lối trèo cho mèo có thể trông như một mảng kệ trang trí; một hốc dưới cầu thang làm chỗ nằm cho chó có thể có đệm cùng màu với ghế; tủ thấp ở góc bếp có ngăn kéo đựng hạt và khay để bát. Nhiều gia đình tận dụng gầm bàn console ở lối vào, khoảng dưới cửa sổ, hay một bậc thềm rộng ở chiếu nghỉ.
Điều cần tránh là đặt chỗ của con vật ở nơi người hay đi qua và nơi ồn. Chó mèo nằm giữa lối đi thì vướng chân, dễ bị giẫm; đặt chỗ nằm cạnh máy giặt hay cửa ra vào thì con vật không yên, lại bỏ đi nằm chỗ khác. Mèo nói chung thích chỗ cao nhìn được xuống phòng, chó thường thích chỗ nhìn thấy người nhà. Quan sát vài ngày đầu xem con vật hay tự tìm đến đâu là cách chọn vị trí nhanh nhất.
Nguyên tắc 4: chọn bề mặt theo vùng, không chọn đồng loạt cả nhà
Không phải chỗ nào trong nhà cũng cần vật liệu chịu cào, chịu nước. Chỉ những vùng con vật hay qua lại, nằm, ăn, đi vệ sinh mới cần. Bảng dưới gợi ý cách nghĩ theo vùng.
| Vùng | Con vật làm gì ở đó | Bề mặt nên ưu tiên |
|---|---|---|
| Lối vào, sân trước | Đi vào từ ngoài đường, chân ướt, bẩn | Gạch nhám hoặc đá, thảm chùi chân giặt được |
| Phòng khách | Nằm, chơi, chạy, nhảy lên ghế | Sàn cứng chịu xước, vải bọc dệt dày, màu gần màu lông |
| Góc ăn uống | Làm đổ nước, rơi hạt | Sàn không thấm, tấm lót có gờ, chân tường dễ lau |
| Góc vệ sinh | Vương cát, nước tiểu nếu trượt khay | Gạch hoặc vật liệu không ron sâu, gần chỗ thoát nước, thông gió |
| Ban công, lô gia | Nằm phơi nắng, nhìn ra ngoài | Sàn thoát nước tốt, có chỗ râm, lưới chắn chịu lực |
Cách nghĩ theo vùng giúp tiền và công sức dồn vào đúng chỗ. Thay toàn bộ sàn nhà chỉ vì nuôi mèo thường là thừa; nhưng để sàn gỗ tự nhiên mềm ở đúng chỗ chó hay chạy nhảy thì sẽ xước sau vài tháng. Chi tiết về từng loại sàn, gạch, gỗ, sàn nhựa với móng và nước có ở bài riêng trong cùng danh mục.
Nguyên tắc 5–6: đồ cất có chỗ và màu sắc biết che
Đồ của thú cưng phải có ngăn riêng. Hạt, pate, đồ chơi, lược, khăn, túi đựng phân, cát dự trữ… nếu để rời thì nhà trông bừa nhanh hơn bất cứ thứ gì. Một ngăn tủ hoặc một giỏ có nắp ở gần chỗ dùng là đủ; hạt nên ở trong hộp kín để giữ mùi và tránh côn trùng, đồng thời để chó không tự mở. Đồ chơi gom vào một giỏ thấp, cuối ngày bỏ lại vào đó.
Màu gần màu lông giúp nhà trông sạch hơn. Mèo lông trắng trên sofa màu than, chó lông đen trên thảm màu kem: lông hiện rõ chỉ sau một buổi. Chọn vải bọc, thảm, chăn phủ ghế có màu hoặc hoa văn gần với màu lông chủ đạo là cách che khéo, trong lúc vẫn dọn đều. Bề mặt có vân, có sợi hai màu giấu lông và vết bẩn tốt hơn bề mặt một màu phẳng.
Ít đồ dưới sàn là ít chỗ bám lông. Gầm tủ hở thấp, đồ để sát chân tường, dây điện vắt qua sàn là nơi lông và bụi tụ lại, lại là thứ chó con thích gặm. Đồ kê chân cao đủ để hút bụi lọt vào, hoặc kín sát sàn để không có gầm; dây điện đi trong nẹp hoặc gom lại phía sau tủ.
Phủ có thể tháo giặt là bạn của chủ nhà nuôi thú. Một tấm phủ ghế, một tấm chăn trên chỗ con vật hay nằm, vỏ đệm có khoá kéo: giặt một tấm vải dễ hơn nhiều so với giặt cả bộ sofa. Chọn những tấm phủ hợp màu với phòng để chúng trông như một phần của cách bày trí chứ không phải tấm che tạm.
Nguyên tắc 7: ban công, cửa sổ, cầu thang là chuyện an toàn trước, đẹp sau
Những điểm làm đẹp nhà hay bị bỏ qua khi nuôi thú cưng lại chính là những điểm nguy hiểm nhất. Mèo có thể nhảy hoặc trượt khỏi lan can ban công, chui qua khe cửa sổ mở hé, rơi từ tầng cao khi đuổi theo một con chim hay côn trùng. Quan niệm mèo lúc nào cũng tiếp đất an toàn là sai; các phòng khám thú y ở đô thị nhiều nhà cao tầng gặp chấn thương do mèo rơi thường xuyên đến mức có cả tên gọi riêng cho nhóm chấn thương này.
Với nhà nuôi mèo, ban công và cửa sổ mở được nên có lưới chắn chịu lực, cố định chắc vào khung, không chỉ là lưới chống muỗi mỏng. Với chó, nguy cơ là khe lan can đủ rộng để đầu hoặc thân chui qua, và bậc cầu thang trơn, dốc mà con vật nhỏ hoặc già khó đi. Cầu thang nhà ống thường dốc và hẹp; đầu cầu thang trên là chỗ cần cổng chặn cố định chứ không phải cổng ép lực tạm.
Một nguyên tắc phụ nhưng quan trọng: che chắn không được chặn lối thoát hiểm. Lưới ban công, khung cửa sổ có thể mở được từ bên trong khi cần; với chung cư, việc lắp đặt ở mặt ngoài phải theo nội quy toà nhà và hỏi ban quản lý trước. Các bài về lưới ban công cho mèo và cổng chặn cầu thang trong danh mục này đi vào chi tiết từng chỗ.
Nguyên tắc 8: nếp dọn nhỏ mỗi ngày thắng tổng vệ sinh mỗi tháng
Nhà nuôi thú đẹp được là nhà có nếp dọn đều, không phải nhà được dọn thật kỹ thỉnh thoảng một lần. Một nếp gợi ý cho gia đình bận rộn, chia theo nhịp:
- Mỗi ngày: dọn khay vệ sinh, rửa bát ăn và thay nước, hút hoặc lau nhanh lông ở những vùng con vật hay nằm, gom đồ chơi về giỏ.
- Vài lần mỗi tuần: hút bụi toàn bộ sàn và mặt ghế, lau ẩm sàn ở góc ăn và góc vệ sinh, giũ hoặc hút tấm phủ ghế.
- Mỗi tuần hoặc hai tuần: giặt tấm phủ, chăn và vỏ đệm của con vật, lau chân tường và mép cửa ở độ cao con vật hay cọ người vào.
- Theo mùa: vào mùa rụng lông thì tăng nhịp chải lông và hút bụi; vào mùa nồm ẩm thì chú ý những góc dễ ẩm mốc dưới đệm nằm và khay vệ sinh.
- Khi có dấu hiệu bất thường: con vật đột nhiên đi vệ sinh sai chỗ, cào phá nhiều, rụng lông thành mảng, thì đó thường là chuyện sức khoẻ hoặc hành vi nên hỏi bác sĩ thú y, không chỉ là chuyện dọn nhà.
Nếp dọn đều giữ cho lông và mùi không tích luỹ đến mức thấm vào vải, ron gạch, khe sàn — lúc đó việc làm sạch khó và tốn hơn nhiều. Dụng cụ thì không cần nhiều: một máy hút bụi có đầu hút cho vải, một cây lau ẩm, vài tấm khăn riêng cho việc của con vật là đủ cho phần lớn gia đình.
Những lỗi hay gặp khiến nhà nuôi thú trông bừa
Nhìn lại từ trải nghiệm chung của nhiều gia đình, mấy lỗi sau lặp đi lặp lại và đều sửa được không tốn kém:
- Mua đồ cho con vật theo cảm hứng: nhiều đệm, nhiều nhà, nhiều đồ chơi, không cái nào có chỗ cố định. Nên ít món, chọn kỹ, đặt chỗ rõ.
- Để khay vệ sinh ở nơi tiện cho người dọn chứ không phải nơi con vật chịu dùng, rồi con vật đi bậy ra chỗ khác, nhà vừa mùi vừa bẩn.
- Cấm con vật lên sofa nhưng không cho nó chỗ nằm nào êm hơn, kết quả là lệnh cấm không bao giờ giữ được.
- Để cây độc với chó mèo ở chỗ chúng với tới, vì chọn cây theo hình dáng mà không kiểm tra độ an toàn.
- Sửa nhà rồi mới nghĩ đến thú cưng: chọn sàn bóng trơn, vải bọc dễ tuột sợi, lan can khe rộng, rồi phải che chắn tạm bợ về sau.
- Bỏ qua mùi của chính nhà mình: người trong nhà quen mùi nên không nhận ra; nhờ một người khách quen thẳng thắn nhận xét là cách kiểm tra đơn giản.
Phần lớn những lỗi trên xuất phát từ việc coi con vật là phần phát sinh thêm của ngôi nhà, thay vì một thành viên có nhu cầu riêng cần được tính đến khi bố trí. Khi nhu cầu ấy được tính từ đầu, nhà nuôi thú cưng có thể gọn và đẹp không kém một ngôi nhà không nuôi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuê có làm được những nguyên tắc này không?
Phần lớn được, vì hầu hết là sắp xếp, phủ, cổng chặn và đồ đứng tự do chứ không phải đục khoan. Những việc cần khoan như cổng chặn đầu cầu thang hay lưới ban công thì nên thoả thuận với chủ nhà trước, ghi rõ bằng văn bản ai lắp, ai tháo và tình trạng trả lại.
Có nên dành hẳn một phòng cho chó mèo không?
Một phòng riêng tiện cho lúc vắng nhà hoặc khi có khách, nhưng chó mèo vẫn cần được ở gần người phần lớn thời gian. Thường thì một góc riêng được bố trí tốt trong vùng sinh hoạt chung, cộng một phòng có thể đóng cửa khi cần, hợp với đa số gia đình hơn.
Nuôi mèo có cần làm kệ trèo không hay chỉ là trang trí?
Mèo có nhu cầu ở trên cao để quan sát và cảm thấy an toàn; khi không có chỗ hợp lý, chúng sẽ trèo lên nóc tủ, kệ sách, bàn bếp. Một vài kệ gắn chắc vào tường hoặc một trụ trèo đặt gần cửa sổ là cách cho mèo chỗ cao mà người kiểm soát được.
Nhà có trẻ nhỏ và thú cưng thì ưu tiên sắp xếp thế nào?
Tách khu ăn và khu vệ sinh của con vật khỏi tầm với của trẻ, cất hạt và thuốc của con vật lên cao, có ít nhất một chỗ con vật lui về mà trẻ không được theo vào. Cách giới thiệu và giám sát trẻ với con vật nên tham khảo thêm nguồn chuyên về thú cưng và bác sĩ thú y.
Có cần chọn đồ nội thất riêng cho nhà nuôi thú không?
Không cần thay toàn bộ. Ưu tiên những món con vật dùng nhiều nhất như ghế nằm, thảm, đệm, và chọn theo nguyên tắc dễ lau, dễ giặt, chịu cào ở mức hợp lý. Đồ quý dễ hỏng thì đặt ở vùng con vật không vào hoặc trên cao.
Nhà nhiều tầng có nên cho chó mèo lên mọi tầng không?
Tuỳ nếp gia đình, nhưng giới hạn số tầng con vật được lên giúp nhà gọn hơn và an toàn hơn, nhất là với chó nhỏ, chó già phải leo cầu thang dốc. Sân thượng chưa có lan can kín, phòng kho chứa hoá chất nên luôn là vùng cấm.