Tiếng ồn xe cộ vào nhà mặt đường chủ yếu qua những khe hở (khe dưới cửa, khe quanh cánh cửa sổ, ô thoáng, lỗ ống điều hoà) và qua cửa kính mỏng, sau đó mới tới tường. Âm thanh đi qua chỗ yếu nhất; một khe hở nhỏ có thể làm vô ích cả bức tường dày. Vì vậy thứ tự hợp lý là dò chỗ lọt âm, bịt khe hở, xếp phòng ngủ về phía yên tĩnh nhất của nhà, và chỉ sau đó mới tính chuyện thay cửa sổ, thay kính.
Nhiều gia đình bỏ tiền thay bộ cửa sổ mới mà vẫn mất ngủ vì tiếng ồn tiếp tục vào qua ô thoáng phía trên cửa hay khe cửa phòng. Ngược lại, có nhà chỉ chuyển phòng ngủ ra phía sau, dán gioăng cửa và bịt lỗ ống đã thấy đêm yên hơn hẳn.
Bài viết nhìn vấn đề từ góc chủ nhà: cách tự dò, việc rẻ làm trước, việc tốn làm sau, kỳ vọng thực tế. Chuyện chọn loại kính, cấu tạo cửa cách âm chuyên sâu và đo tiếng ồn bằng thiết bị đã có nhiều tài liệu chuyên ngành; ở đây chỉ nhắc nguyên lý để bạn hỏi đúng người.
Tiếng ồn vào nhà qua những đường nào
Khe hở là đường dễ nhất. Âm thanh trong không khí đi qua bất cứ chỗ nào không khí đi qua được. Khe dưới cánh cửa, khe quanh cửa sổ lùa, mép cửa cuốn, ô thoáng trên cửa đi, lỗ khoan cho ống đồng điều hoà, hộp kỹ thuật điện, nước: mỗi chỗ một ít, cộng lại thành đường chính của tiếng ồn vào nhà.
Cửa kính mỏng là mảng yếu nhất. Một tấm kính đơn mỏng nhẹ hơn nhiều so với tường gạch cùng diện tích, nên rung theo âm thanh và truyền nó vào trong dễ hơn. Với nhà mặt đường có mặt tiền nhiều kính, đây thường là đường lớn thứ hai.
Cửa cuốn kim loại và vật dụng ở mặt tiền. Cửa cuốn, mái tôn hiên, biển che nắng bằng kim loại rung khi xe tải chạy qua hoặc khi gió mạnh, tạo tiếng lạch cạch riêng. Tiếng này không đến từ đường mà từ chính những vật trên mặt tiền nhà mình.
Tường và sàn. Tường gạch dày, sàn bê tông chặn âm thanh trong không khí khá tốt nhờ khối lượng lớn. Tiếng trầm như tiếng động cơ xe tải, xe buýt, tiếng nhạc nhiều bass thì khó chặn hơn và có thể truyền qua kết cấu dưới dạng rung.
Nguyên tắc chỗ yếu nhất. Cách âm của một căn phòng bị quyết định bởi phần kém nhất của lớp vỏ bọc. Phòng có tường dày, cửa sổ kính hộp mà để hở ô thoáng thì tiếng ồn vẫn vào gần như nguyên vẹn qua ô thoáng đó.
Tự dò chỗ lọt âm trong một buổi tối
Không cần máy đo. Chọn giờ đường đông xe hoặc giờ khuya có xe tải chạy, đóng hết cửa trong phòng định kiểm tra, rồi làm như sau:
- Đứng giữa phòng, nhắm mắt nghe trong vài phút: tiếng đến từ hướng nào, cao hay trầm, liên tục hay từng đợt.
- Đi chậm quanh phòng, ghé tai vào từng chỗ: mép cửa sổ, góc khung, ô thoáng, khe dưới cửa ra vào, lỗ ống điều hoà, hộp ổ điện trên tường ngoài. Chỗ nào nghe rõ hơn hẳn là chỗ lọt.
- Thử bằng ánh sáng: ban đêm, một người bật đèn pin ở phía ngoài cửa (ban công, hành lang), người trong phòng tắt đèn tìm chỗ ánh sáng lọt qua. Ánh sáng lọt được thì âm thanh lọt được.
- Thử bằng tờ giấy mỏng: kẹp tờ giấy vào khe cửa đóng; rút ra dễ dàng là khe đó không kín.
- Ấn nhẹ vào cánh cửa sổ khi đã đóng: nếu cánh xê dịch, rung lạch cạch, gioăng đã chai hoặc khoá không ép chặt.
- Ghi lại danh sách các chỗ lọt theo mức độ nghe được, kèm ảnh.
Danh sách này là kế hoạch làm việc của bạn: chỗ lọt lớn nhất làm trước. Rất thường gặp là hai ba chỗ nhỏ chiếm phần lớn tiếng ồn lọt vào.
Xếp lại phòng: cách rẻ nhất để có giấc ngủ yên
Với nhà ống mặt đường, khoảng cách và vật cản giữa giường ngủ với đường quan trọng không kém cửa sổ. Phòng ngủ đặt ở phía sau nhà, cách mặt đường bởi cầu thang, nhà vệ sinh, phòng kho hay phòng làm việc, yên tĩnh hơn hẳn phòng ngủ ngay mặt tiền dù cùng một loại cửa. Mỗi lớp tường và không gian ở giữa là một lớp giảm âm.
Nếu buộc phải ngủ ở phòng mặt tiền, có thể dùng những gì đã có làm vùng đệm: đặt tủ quần áo lớn, kệ sách đầy dọc bức tường phía đường; kê đầu giường ở bức tường xa đường nhất; chọn phòng mặt tiền ở tầng có cây hoặc ban công che phía trước. Vật dụng mềm như rèm dày, thảm, chăn gối không chặn được tiếng ồn từ ngoài vào bao nhiêu, nhưng giảm tiếng vang trong phòng nên phòng nghe dịu hơn.
Một điều ít người để ý: tầng càng cao chưa chắc càng yên. Tầng thấp có thể được tường rào, cây, xe đỗ che bớt; tầng cao lại nhìn thẳng ra đường và nghe được cả những nguồn ồn xa hơn. Thử ngủ một vài đêm ở từng phòng trước khi quyết định chuyển hẳn là cách đánh giá chính xác nhất.
Trong những gia đình nhiều thế hệ, người cần yên tĩnh nhất, như người già ngủ chập chờn, trẻ nhỏ, người làm ca đêm, nên được ưu tiên phòng phía sau. Phòng mặt tiền hợp với công năng ban ngày: phòng khách, phòng làm việc, chỗ bán hàng.
Việc rẻ làm trước: bịt khe hở
Sau khi có danh sách chỗ lọt, đây là những việc ít tốn kém, thường tự làm được hoặc nhờ thợ trong vài giờ:
- Dán gioăng cao su hoặc gioăng xốp quanh khung cửa sổ, cửa phòng ngủ; thay gioăng cũ đã chai cứng.
- Lắp thanh chắn khe đáy cửa loại chổi hoặc cao su, hoặc loại tự hạ khi cửa đóng.
- Bịt kín lỗ xuyên tường quanh ống đồng điều hoà, dây cáp bằng keo trám hoặc vật liệu phù hợp, cả phía trong lẫn phía ngoài.
- Chỉnh khoá, bản lề cửa sổ để cánh ép chặt vào gioăng khi đóng.
- Ô thoáng phía trên cửa: nếu không còn dùng để thông gió, có thể làm kín; nếu cần thông gió, hỏi thợ về loại ô thoáng có đường đi gấp khúc giảm âm.
- Cố định các vật rung trên mặt tiền như cửa cuốn lỏng ray, tấm tôn hiên, máng nước lỏng.
Một lưu ý quan trọng: phòng càng kín thì càng cần có đường cấp gió tươi, nhất là phòng ngủ đóng kín cả đêm. Bịt hết khe mà không có quạt cấp gió, quạt hút hay cửa mở theo giờ sẽ làm phòng bí, khí tù. Thông gió cho phòng có chuyên mục riêng để tìm hiểu kỹ.
Việc tốn hơn: cửa sổ và kính
Khi đã bịt khe hở mà tiếng ồn vẫn chủ yếu đi qua kính, lúc đó mới đến chuyện thay cửa. Nguyên lý của cửa cách âm tốt gồm ba điều: kín (gioăng tốt, khung ép chặt, không khe hở), nặng (kính dày hơn hoặc nhiều lớp, khung chắc), và hai lớp tách rời có khoảng không khí đủ rộng ở giữa. Kính hộp hai lớp, kính dán có lớp phim giữa, hay một bộ cửa sổ thứ hai lắp phía trong cửa cũ là các hướng hay gặp; mỗi hướng hợp với một kiểu ồn và một ngân sách.
Tiếng ồn trầm, như động cơ xe tải và xe buýt, khó chặn hơn tiếng còi xe hay tiếng nói chuyện. Nếu nguồn ồn chính nhà bạn là xe tải ban đêm, hỏi rõ thợ hoặc nhà cung cấp phương án của họ xử lý tiếng trầm thế nào, thay vì chỉ hỏi chung là có cách âm không.
Cửa mới chỉ phát huy tác dụng nếu lắp đúng: khe giữa khung cửa và tường được trám kín bằng vật liệu phù hợp, không chỉ bơm keo bề mặt. Hỏi kỹ cách lắp, và nghiệm thu bằng cách nghe vào giờ đông xe sau khi lắp.
Đối với căn hộ chung cư, thay cửa sổ, thay kính, lắp thêm lớp cửa thường liên quan tới mặt ngoài toà nhà; hỏi ban quản lý về quy định trước khi đặt làm, kể cả màu khung và kiểu mở cánh.
Nguồn ồn, đường vào và việc nên làm
Bảng tổng hợp giúp đối chiếu kết quả dò của bạn với hướng xử lý tương ứng.
| Nguồn ồn bạn nghe | Đường vào hay gặp | Việc nên làm trước |
|---|---|---|
| Tiếng xe máy, còi, người nói chuyện | Khe cửa, ô thoáng, kính đơn mỏng | Gioăng, chắn khe đáy cửa, bịt ô thoáng |
| Tiếng ầm trầm của xe tải, xe buýt ban đêm | Kính, cửa nhẹ, rung qua kết cấu | Phòng ngủ ra phía sau; cửa hai lớp nếu cần |
| Tiếng lạch cạch khi xe lớn chạy qua | Cửa cuốn, tôn hiên, cánh cửa sổ lỏng | Cố định vật rung, chỉnh khoá cửa sổ |
| Tiếng ồn nghe rõ nhất ở một góc | Lỗ ống điều hoà, hộp kỹ thuật | Trám kín lỗ xuyên tường |
| Tiếng hàng quán, loa khuya trước nhà | Như trên, kèm giờ giấc sinh hoạt | Bịt khe, phòng ngủ phía sau; trao đổi với hàng xóm |
Ghi lại mức độ khó chịu trước và sau mỗi bước, ví dụ chấm theo cảm nhận của cả nhà. Như vậy bạn biết dừng ở bước nào là đủ, không phải làm hết mọi thứ.
Kỳ vọng thực tế và những trợ giúp cho giấc ngủ
Nhà mặt đường hiếm khi yên tĩnh tuyệt đối. Mục tiêu hợp lý là làm cho tiếng ồn đủ nhỏ, đủ đều để không làm thức giấc, chứ không phải không nghe thấy gì. Tiếng ồn đều đều dễ chịu hơn tiếng ồn đột ngột; nhiều người ngủ được với tiếng xe chạy xa nhưng giật mình vì một tiếng còi gần.
Vì vậy ngoài việc sửa nhà, một số trợ giúp cho giấc ngủ cũng có ích: máy hoặc ứng dụng phát tiếng ồn trắng, tiếng mưa nhẹ để che các tiếng động đột ngột; nút bịt tai mềm cho người quen dùng. Những thứ này không thay cho việc bịt khe hở và xếp phòng, nhưng giúp qua những đêm có nguồn ồn bất thường.
Nếu đang tìm mua hoặc thuê nhà mặt đường, hãy đến xem vào buổi tối và sáng sớm, không chỉ giờ hành chính; đứng trong phòng ngủ đóng cửa nghe vài phút. Thông tin này đáng giá hơn mọi lời giới thiệu về cửa cách âm của căn nhà.
Cuối cùng, tiếng ồn ảnh hưởng tới mỗi người một khác. Người trẻ có thể ngủ say giữa tiếng xe, người lớn tuổi lại thức giấc vì một tiếng phanh. Khi đánh giá nhà đã đủ yên chưa, hãy hỏi ý kiến người nhạy cảm nhất trong nhà, vì giấc ngủ của họ mới là thước đo thật. Nếu mất ngủ kéo dài ảnh hưởng tới sức khoẻ, nên gặp bác sĩ thay vì chỉ tìm cách sửa nhà.
Câu hỏi thường gặp
Treo rèm thật dày có chống ồn đường phố được không?
Rèm dày giảm tiếng vang trong phòng và chặn được một phần nhỏ tiếng ồn tần số cao, nhưng không thay được việc bịt khe hở hay thay kính. Rèm có ích nhất khi treo kín mép, phủ cả khung cửa sổ, và dùng kèm với gioăng cửa.
Trồng cây trước nhà có giảm tiếng ồn không?
Một hàng cây mỏng giảm tiếng ồn không nhiều về mặt đo đạc, nhưng che tầm nhìn ra đường và tạo tiếng lá xào xạc nên nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn. Muốn giảm ồn thực sự cần vật cản đặc, liên tục và đủ cao, kết hợp với xử lý cửa.
Bịt kín hết khe cửa có làm phòng thiếu không khí không?
Có thể, nếu phòng đóng kín cả đêm mà không có đường cấp gió. Phòng ngủ kín cần quạt hút, quạt cấp gió hoặc thời gian mở cửa cho thoáng vào giờ yên tĩnh. Người già, trẻ nhỏ ngủ trong phòng kín càng cần chú ý điều này.
Cửa nhôm và cửa nhựa lõi thép loại nào cách âm hơn?
Khả năng cách âm phụ thuộc nhiều vào độ kín của gioăng, kiểu mở và loại kính hơn là vật liệu khung. Cửa mở quay ép vào gioăng thường kín hơn cửa lùa cùng loại kính. Khi so sánh, hỏi cụ thể cấu tạo kính, gioăng và cách lắp thay vì chỉ so vật liệu khung.
Có nên dùng ứng dụng đo tiếng ồn trên điện thoại để kiểm tra?
Ứng dụng trên điện thoại cho số liệu tham khảo, có thể lệch so với máy đo chuyên dụng. Nó vẫn hữu ích để so sánh trước và sau khi sửa ở cùng vị trí, cùng giờ, cùng điện thoại. Đừng dùng con số đó để kết luận về quy định hay tranh chấp.
Nhà thuê mặt đường, người thuê làm được gì để bớt ồn?
Những việc không đụng tới kết cấu và tháo ra được: gioăng dán, thanh chắn khe đáy cửa, rèm dày, kê tủ làm vùng đệm, chọn phòng ngủ phía sau. Việc thay cửa, đục tường cần chủ nhà đồng ý. Nếu ồn là vấn đề lớn, nêu ra khi thương lượng hợp đồng.