Câu trả lời tuỳ vào mức độ việc. Nên dọn đi tạm khi việc sửa có đục phá kết cấu, thay điện nước toàn nhà, làm lại mái hay cầu thang, hoặc khi trong nhà có trẻ sơ sinh, người già yếu, người có bệnh hô hấp. Có thể ở lại khi việc chia được theo khu, mỗi lúc chỉ làm một vùng, các vùng còn lại vẫn có điện, nước, nhà vệ sinh và lối đi an toàn.
Ở lại tiết kiệm chi phí chỗ ở tạm và giúp chủ nhà theo dõi công trình sát hơn, nhưng đổi lại là bụi, ồn, mệt mỏi và rủi ro an toàn kéo dài nhiều tuần. Dọn đi thì tốn kém và vất vả lúc chuyển, nhưng việc thi công nhanh và gọn hơn, đội thợ không phải dè dặt vì người đang ở.
Bài này đưa ra cách cân nhắc giữa hai lựa chọn, cách tổ chức nếu quyết định ở lại, cách bảo vệ đồ đạc, những lưu ý riêng cho nhà có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, và việc cần làm nếu dọn đi để vẫn kiểm soát được công trình.
Cân nhắc nhanh: ở lại hay dọn đi
Mỗi dòng dưới đây nghiêng về một phía. Đếm xem nhà mình rơi vào cột nào nhiều hơn.
| Yếu tố | Nghiêng về ở lại | Nghiêng về dọn đi |
|---|---|---|
| Phạm vi việc | Một hai phòng, một tầng, chủ yếu là bề mặt | Toàn nhà, đụng kết cấu, mái, cầu thang |
| Điện nước | Chỉ làm nhánh, các khu khác vẫn có điện nước | Thay hệ thống, nhiều ngày cắt điện nước toàn nhà |
| Nhà vệ sinh, bếp | Vẫn còn ít nhất một nhà vệ sinh và chỗ nấu dùng được | Làm lại cả bếp và nhà vệ sinh duy nhất |
| Thành viên gia đình | Người lớn khoẻ mạnh, trẻ lớn | Trẻ nhỏ, người già yếu, người mang thai, người có bệnh hô hấp |
| Lối đi | Có lối riêng không đi qua vùng thi công | Mọi đường đi đều xuyên qua khu đang đục phá |
| Thời gian | Vài ngày đến vài tuần | Nhiều tháng |
| Lối vào nhà | Đủ rộng để thợ và người nhà đi riêng | Nhà ống một lối, vật liệu chắn cửa |
Nếu kết quả nghiêng về dọn đi nhưng tiền không đủ cho chỗ ở tạm cả thời gian, có thể chọn cách lai: dọn đi trong giai đoạn đục phá bẩn nhất, quay về khi đã sang phần hoàn thiện. Điều này cần lên lịch thi công sao cho các việc bẩn dồn vào một khoảng liên tục.
Nếu ở lại: tổ chức nhà thành vùng sống và vùng thi công
Ở lại được hay không phụ thuộc phần lớn vào việc chia vùng có rõ ràng không. Các bước gợi ý:
- Chọn vùng sống: thường là một tầng hoặc vài phòng xa khu đục phá nhất, có nhà vệ sinh dùng được và gần lối ra.
- Chọn lối đi riêng cho thợ nếu nhà cho phép, hoặc ít nhất là giờ đi lại khác nhau, để người nhà không phải đi xuyên qua bụi và đồ nghề.
- Khoanh vùng thi công bằng tấm nhựa, bạt phủ kín từ sàn đến trần, dán mép, có lối ra vào kiểu rèm chồng mép. Các khe cửa phòng ở nên chèn kín.
- Che các lỗ thông gió, cửa điều hoà trong vùng sống nếu chúng thông với vùng thi công; tắt điều hoà trung tâm hoặc quạt hút có thể kéo bụi đi khắp nhà.
- Đặt thảm lau chân, tấm lót sàn ở ranh giới hai vùng; quy định người vào vùng thi công thì thay dép.
- Dựng bếp tạm trong vùng sống nếu bếp chính đang sửa: một bếp điện, nồi cơm, tủ lạnh nhỏ, nước sạch để rửa.
- Thống nhất giờ làm với đội thợ: giờ nào được làm ồn, giờ nào phải yên cho trẻ ngủ trưa hay người làm việc tại nhà.
Thời gian đầu bỏ ra cho việc khoanh vùng sẽ được trả lại nhiều lần: bụi ít hơn, lau dọn ít hơn, va chạm với đội thợ ít hơn.
Bụi và tiếng ồn: những điều ít người lường trước
Bụi sửa nhà khác bụi thường ở chỗ rất mịn. Bụi từ việc cắt gạch, mài tường, đục bê tông, chà nhám có thể bay lơ lửng nhiều giờ, len qua khe cửa, bám vào mọi bề mặt và vào đường hô hấp. Lau bằng khăn khô chỉ làm bụi bay lên lại. Nên dùng khăn ẩm, máy hút bụi có bộ lọc tốt, và lau theo thứ tự từ trên xuống dưới. Những việc tạo nhiều bụi nhất như mài, cắt nên đề nghị đội thợ làm ở ngoài trời hoặc dùng máy có hút bụi đi kèm nếu được.
Những vật liệu như sơn, keo, dung môi tạo mùi và hơi; những ngày sơn, dán, chống thấm nên thông gió tối đa và người nhạy cảm nên tránh xa. Nhà cũ có thể có lớp sơn cũ hay vật liệu cũ mà khi cạo, mài sẽ tạo bụi cần thận trọng; nếu nghi ngờ, hỏi người có chuyên môn trước khi phá dỡ.
Tiếng ồn từ máy khoan, máy đục bê tông có thể kéo dài liên tục nhiều giờ. Với người làm việc tại nhà, việc này ảnh hưởng thật tới công việc; với trẻ nhỏ, nó làm rối giấc ngủ và dễ gây cáu bẳn. Hỏi đội thợ trước lịch những ngày đục phá nặng để sắp xếp ra ngoài, gửi trẻ, hoặc làm việc ở chỗ khác đúng những ngày đó, thay vì chịu đựng cả tuần.
Nhà có trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Công trường là nơi đầy thứ hấp dẫn trẻ. Đinh, ốc, mảnh gạch, máy cầm tay, xô hoá chất, dây điện tạm thả trên sàn. Vùng thi công phải đóng được, có khoá hoặc chốt cao ngoài tầm với, và người lớn kiểm lại mỗi tối sau khi thợ về.
Lan can, lỗ sàn, cửa sổ khi đang tháo. Đây là nguy cơ ngã nghiêm trọng nhất. Lan can cũ đã tháo mà lan can mới chưa lắp, lỗ sàn chờ làm giếng trời, cửa sổ đã gỡ khung: tất cả cần rào chắn tạm chắc chắn, không chỉ một sợi dây giăng ngang.
Điện tạm và ổ cắm hở. Đội thợ thường kéo điện tạm cho máy móc. Dây tạm nên đi trên cao hoặc dọc chân tường, ổ cắm tạm đặt ngoài tầm với trẻ, và tắt nguồn khi thợ nghỉ.
Người già và lối đi thay đổi. Người lớn tuổi quen đường đi trong nhà, ban đêm đi theo trí nhớ. Khi lối đi đổi, có vật cản mới, cần đèn ngủ dọc đường tới nhà vệ sinh và dọn sạch lối đi mỗi tối.
Giữ nếp sinh hoạt. Giờ ăn, giờ ngủ của trẻ và người già nên giữ nguyên tối đa. Những thay đổi lớn về nhà cửa đã đủ làm mọi người căng thẳng; giữ được nếp quen giúp cả nhà bớt mệt. Nếu sửa nhà để thích nghi cho người già, chi tiết ở mục Nhà cho mọi lứa tuổi.
Bảo vệ đồ đạc
Đồ đạc hư hỏng vì bụi, va quệt, ẩm là chi phí ẩn của nhiều lần sửa nhà. Một số cách giảm thiểu:
- Phân loại đồ trước khi khởi công: đồ dùng hằng ngày giữ lại vùng sống, đồ ít dùng đóng thùng, đồ bỏ đi thì bỏ luôn. Sửa nhà là dịp tốt để dọn bớt.
- Đồ điện tử, sách, vải dễ hỏng vì bụi mịn nhất, nên đóng gói kín hoặc chuyển ra khỏi nhà.
- Đồ gỗ lớn không dời được thì bọc kín bằng màng nhựa, phủ thêm tấm đệm ở các góc chống va.
- Đồ có giá trị và giấy tờ quan trọng cất riêng ở chỗ khoá được hoặc gửi người thân trong thời gian thi công.
- Sàn, cầu thang đã hoàn thiện mà không sửa nên được phủ tấm lót cứng, không chỉ bạt mỏng, vì xe đẩy, giàn giáo có thể làm vỡ.
- Ghi danh sách thùng đồ kèm ảnh, đánh số thùng, để khi dọn về không mất công tìm và biết ngay nếu thất lạc.
Nếu cần thuê kho gửi đồ trong thời gian sửa, nên hỏi về độ ẩm, côn trùng và điều kiện bảo hiểm của nơi gửi trước khi ký.
Nếu dọn đi: vẫn giữ quyền kiểm soát công trình
Dọn đi tạm không có nghĩa là giao hẳn nhà cho đội thợ. Ngược lại, khi không còn có mặt hằng ngày, chủ nhà càng cần một lịch ghé thăm cố định, nhất là ở các mốc quan trọng: sau khi đục phá xong và lộ hiện trạng, trước khi đổ bê tông, trước khi trát che đường điện nước, trước khi lát và ốp hoàn thiện.
Đề nghị đội thợ gửi ảnh cuối mỗi ngày, mỗi ngày vài tấm chụp toàn cảnh và cận cảnh những gì đã làm. Thoả thuận ai giữ chìa khoá, ai được ra vào, nhà được khoá thế nào khi thợ về. Kiểm đồng hồ điện nước định kỳ để phát hiện bất thường, như rò nước khi đường ống đang làm dở.
Chuẩn bị trước ngày dọn về: không dọn về ngay khi thợ vừa xong sơn. Nên để nhà thông gió vài ngày, vệ sinh sạch bụi mịn, kiểm tra lại toàn bộ điện nước, rồi mới mang đồ về. Kế hoạch dọn về nên có ngày dự phòng, vì tiến độ sửa nhà hiếm khi đúng chính xác như dự kiến.
Chọn chỗ ở tạm cũng nên tính khoảng cách tới công trình, tới trường của con và nơi làm việc. Chỗ ở rẻ nhưng xa khiến chủ nhà ngại ghé công trình, và chính những lần vắng mặt đó là lúc sai sót dễ lọt qua nhất.
Sắp lịch thi công cho nhà có người đang ở
Khi gia đình ở lại, thứ tự công việc không chỉ là chuyện kỹ thuật mà còn là chuyện sức chịu đựng của người trong nhà. Nên đề nghị đội thợ dồn các việc bẩn và ồn nhất vào một khoảng liên tục: phá dỡ, đục tường, cắt sàn, đi ống âm. Hai tuần ồn liên tục rồi yên hẳn dễ chịu hơn nhiều so với hai tháng ngày ồn ngày yên xen kẽ, vì cả nhà biết trước khi nào phải ra ngoài và khi nào được nghỉ.
Mỗi tuần nên có một buổi cùng đội thợ xem lại lịch tuần tới: ngày nào cắt điện nước, ngày nào đục, ngày nào sơn, ngày nào giao vật liệu chắn cửa. Có lịch trước, gia đình sắp xếp được việc gửi con, làm việc ở nơi khác, nấu ăn trước khi cắt nước. Những lần cắt điện nước bất ngờ là nguồn căng thẳng lớn nhất khi sống trong nhà đang sửa.
Cũng nên chừa vài ngày nghỉ giữa các giai đoạn lớn để dọn dẹp tổng, kiểm lại vùng sống, và để mọi người lấy lại sức. Một lần sửa nhà kéo dài nhiều tuần mà không có ngày nghỉ dễ làm cả nhà kiệt sức, dẫn tới những quyết định vội vàng ở giai đoạn hoàn thiện, đúng lúc cần bình tĩnh nhất để chọn và kiểm.
Cuối mỗi ngày làm việc, thống nhất với đội thợ một quy ước đơn giản: dọn lối đi, cất máy móc, tắt điện tạm, đóng cửa vùng thi công. Năm phút cuối ngày ấy giúp buổi tối của gia đình an toàn và dễ chịu hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Ở lại trong nhà khi sơn có an toàn không?
Sơn gốc nước trong phòng thoáng thường ít mùi hơn, nhưng vẫn nên mở cửa thông gió và để trẻ nhỏ, người mang thai, người có bệnh hô hấp tránh xa khu đang sơn trong thời gian sơn và vài ngày sau. Sơn dầu, keo, chất chống thấm gốc dung môi cần thận trọng hơn.
Nên dời vào ở trước hay sau khi vệ sinh công nghiệp?
Sau. Bụi mịn của giai đoạn hoàn thiện bám rất dai, vệ sinh kỹ toàn nhà rồi mới mang đồ về sẽ đỡ phải lau đi lau lại nhiều lần. Nếu buộc phải về sớm, ưu tiên làm sạch phòng ngủ và bếp trước.
Có nên để thợ ngủ lại công trình không?
Tuỳ thoả thuận và hoàn cảnh. Nếu thợ ở lại, cần thống nhất khu vực được dùng, an toàn điện, nấu nướng, trách nhiệm trông coi đồ đạc. Nếu gia đình đang ở trong nhà, thường nên tránh vì ảnh hưởng sự riêng tư và an toàn của cả hai bên.
Con nhỏ bị ho khi đang sửa nhà thì nên làm gì?
Giảm tiếp xúc với bụi ngay: cho trẻ ra khỏi khu vực, tăng thông gió vùng sống, lau ẩm. Nếu ho kéo dài, khó thở hoặc có dấu hiệu bất thường thì đưa trẻ đi khám. Trường hợp này cũng là tín hiệu nên cân nhắc lại chuyện ở lại.
Bao lâu thì nên thông báo cho hàng xóm khi sửa nhà?
Nên báo trước khi khởi công, cho biết thời gian dự kiến, giờ làm ồn, chỗ tập kết vật liệu. Trước những ngày đục phá nặng, báo thêm một lần. Hàng xóm được báo trước thường dễ thông cảm hơn nhiều so với bị bất ngờ.
Có cần ngắt điện toàn nhà trong thời gian sửa không?
Không nhất thiết, nhưng các nhánh đi qua khu thi công nên được tách và ngắt theo chỉ dẫn của thợ điện có chuyên môn. Vùng sống cần nguồn điện an toàn riêng. Không tự đấu nối tạm khi không có chuyên môn.