Một ban công dưới 3 m² vẫn gánh được ba việc, phơi đồ, ngồi hóng gió và trồng vài chậu cây, nếu bạn chia nó theo ba lớp chứ không chia theo ba góc: lớp sát tường nhà dành cho đồ cố định và đồ treo cao, lớp giữa để trống làm lối đi và chỗ ngồi, lớp sát lan can dành cho cây thấp và đồ nhẹ đặt chắc trên sàn. Phơi đồ nên dùng thứ gập lại hoặc kéo lên được, vì đồ phơi chỉ chiếm chỗ vài giờ mỗi ngày còn lối đi thì cần cả ngày.
Cách chia theo ba góc, góc này phơi, góc kia kê ghế, góc nọ dựng kệ cây, thường thất bại trên ban công nhỏ: ba khu chen nhau, không khu nào đủ rộng, và mặt sàn bị phủ kín đến mức mỗi lần ra phơi đồ phải nhấc ghế, dịch chậu. Bài này đi từ khâu đo đạc, nguyên tắc ba lớp, cách chọn chỗ phơi, góc ngồi, số chậu cây hợp lý, đến ba cách bố trí mẫu cho ba dạng ban công hay gặp ở nhà phố và căn hộ.
Đo và quan sát ban công trước khi mua bất cứ thứ gì
Phần lớn ban công nhỏ bị bố trí hỏng vì đồ được mua trước rồi mới tìm chỗ kê. Hãy làm ngược lại: dành một tuần quan sát và một buổi đo. Thứ cần đo không chỉ là chiều dài và chiều sâu. Bạn cần biết cánh cửa ra ban công mở vào hay mở ra, quét hết bao nhiêu khoảng sàn; cửa trượt thì cánh trượt nằm bên nào và có vướng gì khi kéo; độ cao từ sàn tới trần hoặc tới mép mái che, vì đó là chỗ treo giàn phơi; vị trí ổ điện, vòi nước, phễu thu nước trên sàn và cục nóng điều hoà nếu có.
Thứ cần quan sát là nắng, gió và mưa. Ghi lại khoảng giờ nắng chiếu tới sàn ban công, nắng chiếu sâu vào tới đâu, lúc nào ban công dễ chịu nhất để ngồi. Một ban công nắng sáng, mát chiều sẽ hợp với góc ngồi buổi tối; ban công nắng chiều gắt thì góc ngồi chỉ dùng được sau khi trời tắt nắng, còn đồ phơi lại khô rất nhanh. Gió mạnh ở tầng cao làm đồ phơi bay và chậu cây lá to bị quật. Mưa hắt vào sâu bao nhiêu thì khoảng đó không nên để đồ vải, sách báo hay đồ gỗ không chịu nước.
Cuối cùng, vẽ một sơ đồ đơn giản trên giấy kẻ ô, mỗi ô tương ứng 10 cm. Đánh dấu vùng quét của cánh cửa, phễu thu nước, cục nóng, ổ điện. Những vùng này coi như cấm đặt đồ cố định. Phần còn lại mới là diện tích thật bạn có để chia, và nó thường nhỏ hơn con số ghi trên hợp đồng mua nhà khá nhiều.
Nguyên tắc ba lớp: sát tường, lối giữa, sát lan can
Lớp sát tường nhà dành cho đồ cố định và đồ đi lên cao. Đây là nơi khuất mưa hắt nhất, gần ổ điện và gần cửa. Kệ hẹp gắn tường, móc treo, giàn phơi gắn trần, tủ thấp đựng đồ làm vườn đều nên dồn về đây. Nguyên tắc là đồ ở lớp này càng mỏng càng tốt, chiều sâu vừa đủ cho chậu nhỏ hoặc hộp đồ, và tận dụng chiều cao thay cho chiều ngang.
Lớp giữa là lối đi, không đặt đồ cố định. Ban công nhỏ dễ chịu hay bí bách phụ thuộc phần lớn vào lớp này. Giữ một dải sàn trống chạy từ cửa ra tới đầu kia ban công, đủ rộng để một người bưng chậu đồ giặt đi qua không phải nghiêng người. Ghế gấp, đôn nhỏ có thể đặt tạm ở đây khi ngồi, xong thì gấp lại hoặc đẩy sát vào một bên.
Lớp sát lan can dành cho cây thấp và đồ nặng đặt chắc trên sàn. Chậu cây đặt sát chân lan can, phía trong, nhận nhiều sáng nhất và không chắn lối. Không treo chậu ra phía ngoài lan can và không đặt bất cứ thứ gì đủ cao, đủ chắc để trẻ nhỏ trèo lên ở lớp này. Đây là lớp liên quan trực tiếp tới an toàn, nên ưu tiên đồ thấp, nặng, không lật.
Mỗi lớp có thể co giãn theo mùa. Mùa mưa nồm, lớp sát tường có thể nhận thêm giá phơi đồ để tránh hắt; mùa khô, cây được dời ra sát lan can đón sáng. Chia theo lớp giúp việc đổi này nhẹ nhàng, vì bạn chỉ dịch đồ trong một dải chứ không xếp lại cả ban công.
Chỗ phơi đồ: bốn kiểu và khi nào hợp
Phơi đồ là việc chiếm diện tích lớn nhất nhưng chỉ trong vài giờ. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là phơi bao nhiêu mà là khi không phơi thì đồ phơi cất vào đâu.
| Kiểu phơi | Hợp với | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Giàn phơi gắn trần, kéo lên hạ xuống | Ban công có trần bê tông hoặc dầm chắc, cao đủ để đi lại bên dưới | Phải khoan vào trần; căn hộ chung cư cần hỏi ban quản lý trước. Đồ phơi treo cao nên khuất tầm nhìn từ ghế ngồi. |
| Giá phơi gập đặt sàn | Ban công không khoan được trần, nhà thuê | Chiếm sàn khi dùng; nên chọn loại gập mỏng để dựng sát tường khi cất. |
| Thanh phơi gắn tường, xoay hoặc gập | Ban công dài hẹp, tường bên đủ chắc | Đồ phơi nằm sát tường nên khô chậm hơn ở chỗ ít gió. |
| Giá móc lên lan can | Phơi tạm vài món nhỏ | Nhiều toà chung cư cấm phơi đồ nhìn ra mặt ngoài; đồ dễ rơi xuống tầng dưới khi gió lớn. Không nên dùng làm chỗ phơi chính. |
Với gia đình ba bốn người giặt hằng ngày, một giàn phơi gắn trần thường đủ cho một mẻ máy giặt, phần quần áo cần phẳng thì móc thêm lên thanh sát tường. Nếu nhà dùng máy sấy, nhu cầu phơi giảm hẳn, chỉ còn chăn mền và đồ cần nắng, khi đó một giá gập là đủ và ban công được trả lại cho việc ngồi.
Góc ngồi trên một mét vuông
Ngồi được trên ban công nhỏ không cần bộ bàn ghế. Một chiếc ghế gấp, một đôn thấp làm bàn đặt cốc nước, hoặc thậm chí một tấm đệm dày đặt trên bậc là đủ cho thói quen uống trà buổi sáng hay đọc sách buổi tối. Điều quan trọng là góc ngồi quay mặt ra phía có thứ để nhìn, bầu trời, tán cây, dãy mái nhà, chứ không quay vào giàn đồ phơi. Nếu giàn phơi gắn trần nằm ngay trên đầu chỗ ngồi, hãy kéo đồ lên cao hết mức hoặc dời chỗ phơi sang đầu kia.
Đồ ngồi trên ban công phải chịu nắng, mưa hắt và độ ẩm, nên chọn chất liệu không ngấm nước và cất gọn được. Chi tiết về chất liệu bàn ghế ngoài trời là chuyện riêng của mảng nội thất; ở góc độ bố trí, hai tiêu chí đáng giữ là gập hoặc xếp chồng được, và đủ nhẹ để một tay nhấc vào trong khi trời chuyển mưa. Tránh ghế cao có chỗ gác chân đặt sát lan can, vì đó là bậc trèo lý tưởng cho trẻ nhỏ.
Ánh sáng buổi tối quyết định góc ngồi có được dùng hay không. Một ban công chỉ có đèn trần trắng sáng gắt sẽ không ai muốn ngồi. Một đèn tường ánh vàng, hắt xuống thấp, đủ nhìn mặt cốc trà và trang sách, thường làm thay đổi thói quen của cả nhà. Ổ điện ngoài trời và đèn phải là loại dành cho nơi ẩm ướt, lắp bởi thợ điện có chuyên môn, có thiết bị chống giật phía sau.
Bao nhiêu chậu cây là vừa cho ban công nhỏ
Ban công nhỏ thường hỏng vì quá nhiều cây chứ không phải quá ít. Ba đến năm chậu cỡ vừa, đặt thành một cụm ở lớp sát lan can, thường đẹp và dễ chăm hơn mười mấy chậu nhỏ rải khắp nơi. Cụm cây có chậu cao, chậu thấp và một chậu treo trên tường tạo chiều sâu mà không chiếm thêm sàn. Nếu muốn nhiều cây hơn, hãy đi lên theo chiều cao: kệ bậc thang hẹp sát tường, móc treo trên tường, giàn cây leo dọc một bên.
Mỗi chậu phải có đĩa lót hoặc khay hứng nước, và khay không được chắn đường nước chảy về phễu thu. Chậu đặt trực tiếp lên sàn lâu ngày để lại vệt ố và giữ ẩm dưới đáy; kê chậu lên chân đế thấp giúp nước thoát và sàn khô. Chậu càng lớn, đất càng nhiều thì càng nặng, nhất là khi vừa tưới; ban công nhỏ nhà phố thường là phần sàn đua ra, khả năng chịu tải có giới hạn, nên ưu tiên chậu nhẹ và giá thể nhẹ thay cho đất vườn nguyên chất.
Chọn loài cây theo số giờ nắng bạn đã ghi ở bước quan sát. Ban công ít nắng hợp cây lá chịu bóng; ban công nắng gắt hợp cây chịu nóng, ít lá to. Chuyện chọn hoa, chăm hoa cho ban công là mảng riêng của các trang chuyên về hoa; ở đây chỉ cần nhớ cây trên ban công nhỏ là để làm mát mắt và che bớt nắng, không biến ban công thành vườn ươm.
Ba cách bố trí mẫu cho ba dạng ban công hay gặp (ví dụ giả định)
Ban công dài hẹp, khoảng 2,5 m × 1 m, cửa ở giữa. Chia đôi theo chiều dài: nửa bên trái phơi đồ với giàn gắn trần, nửa bên phải là góc ngồi một ghế gấp và một đôn. Cây xếp thành một hàng thấp sát lan can phía góc ngồi. Lối giữa từ cửa ra để trống. Khi phơi đồ, ghế gấp lại dựng sát tường bên phải.
Ban công gần vuông, khoảng 1,5 m × 1,5 m. Đây là dạng khó vì không có lối đi rõ ràng. Giàn phơi treo cao ngay trên lối vào, sát tường nhà; góc đối diện cửa là cụm ba chậu cây; ghế ngồi đặt chéo, quay mặt ra ngoài. Không dùng kệ cây nhiều tầng vì sẽ bít một mặt thoáng.
Ban công có cục nóng điều hoà chiếm một đầu. Coi phần trước và sau cục nóng là vùng cấm: không phơi đồ chắn luồng gió nóng, không đặt cây lá mỏng ngay hướng thổi. Dồn chỗ phơi và chỗ ngồi về đầu còn lại. Nếu muốn che cục nóng cho gọn mắt, dùng tấm che có nhiều khe hở, đủ thoáng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Những lỗi làm ban công nhỏ thành nhà kho
Phần lớn ban công nhỏ không xấu đi vì một quyết định sai mà vì những món đồ dồn ra từng ít một. Một số lỗi hay gặp nhất:
- Biến ban công thành chỗ để đồ chưa biết cất đâu: thùng các-tông, đồ điện hỏng, xe đạp trẻ con đã chật. Đồ không dùng tới mỗi tuần thì không nên ở ban công.
- Kệ cây nhiều tầng đặt sát lan can, vừa chắn sáng vào nhà vừa thành bậc trèo cho trẻ.
- Phơi đồ thường trực, không bao giờ thu vào, khiến ban công lúc nào cũng như sân giặt.
- Dùng thảm vải hoặc thảm cỏ nhân tạo phủ kín sàn, che phễu thu nước, giữ ẩm và nhanh bẩn.
- Mua bộ bàn ghế đúng kích thước tiệm trưng bày, về đặt vào thì không còn lối đi.
- Bỏ qua chuyện thoát nước: chậu, khay, thảm chắn đường nước, mưa lớn là nước dâng tràn vào nhà.
Một cách giữ ban công gọn là quy tắc một vào một ra: mỗi lần mang một món mới ra ban công thì cất hoặc bỏ một món cũ. Với không gian vài mét vuông, kỷ luật nhỏ này có tác dụng hơn mọi món đồ xếp gọn thông minh.
Câu hỏi thường gặp
Ban công nhỏ có nên lắp giàn phơi gắn trần không?
Nên, nếu trần là bê tông hoặc có dầm đủ chắc và khoảng cao đủ để đi lại bên dưới khi đồ đã kéo lên. Giàn gắn trần giải phóng sàn tốt nhất. Ở chung cư, hỏi ban quản lý trước khi khoan; ở nhà thuê, hỏi chủ nhà.
Ban công dưới 2 m² có đặt được ghế ngồi không?
Được, với một ghế gấp hoặc một đôn thấp cất được vào trong. Điều kiện là khi ngồi vẫn còn đủ lối cho người khác ra phơi đồ, và ghế không đặt sát lan can để tránh thành chỗ trẻ trèo.
Bao nhiêu chậu cây thì không quá tải ban công?
Không có con số chung vì phụ thuộc kết cấu từng ban công. Ban công nhỏ nên ưu tiên vài chậu cỡ vừa dùng giá thể nhẹ, tránh bồn xây hoặc chậu đất nung lớn đổ đầy đất vườn. Nếu định đặt bồn lớn, hãy hỏi kỹ sư kết cấu.
Phơi đồ ra ngoài lan can có sao không?
Ở chung cư, nhiều nội quy cấm phơi đồ nhìn ra mặt ngoài toà nhà. Ở nhà phố, đồ phơi ngoài lan can dễ bị gió thổi rơi xuống đường hoặc nhà dưới. Phơi phía trong lan can vẫn là cách an toàn và gọn mắt hơn.
Ban công nhỏ nắng gắt buổi chiều thì nên ưu tiên phơi đồ hay ngồi?
Thường nên ưu tiên phơi đồ vào giờ nắng và để góc ngồi cho buổi tối hoặc sáng sớm. Nếu muốn ngồi được cả chiều, cần che nắng bằng mành, lam hoặc mái hiên trước, sau đó mới tính tới đồ ngồi.
Làm sao để ban công nhỏ trông rộng hơn?
Giữ sàn trống càng nhiều càng tốt, dồn đồ lên tường, dùng ít loại chất liệu và màu, gom cây thành một cụm thay vì rải khắp nơi, và cất đồ phơi khi không dùng. Ánh sáng ấm buổi tối cũng làm không gian có chiều sâu hơn.