Mưa hắt vào ban công không phải do mưa to mà do gió đẩy mưa đi xiên. Vì vậy cách chặn hiệu quả là chặn theo đúng hướng gió mùa mưa: một mái hiên che phía trên, một lớp chắn đứng ở phía gió thổi tới như vách kính mở được, mành nhựa trong hoặc tấm chắn thưa, rồi tới tuyến cuối là ngưỡng cửa cao hơn sàn ban công và sàn dốc ra phễu thu để nước đã vào ban công không tràn được vào nhà.
Nhiều nhà chỉ làm mái hiên rồi ngạc nhiên vì mưa vẫn hắt ướt tới tận cửa, hoặc quây kín ban công bằng kính rồi thấy nhà bí và ẩm. Bài này giải thích cơ chế mưa hắt, đi qua từng lớp che từ ngoài vào trong, so sánh các giải pháp theo mức độ thông thoáng, và những việc phải làm ở cửa và sàn để ban công chịu được những trận mưa giông bất ngờ. Chống thấm kỹ thuật là phần việc của thợ chuyên môn và được nhắc ở cuối bài.
Mưa hắt đến từ đâu: gió, độ cao và hình dạng ban công
Trời lặng gió, mưa rơi gần như thẳng đứng, một mái hiên vươn ra vừa phải đã che được gần hết sàn ban công. Khi có gió, hạt mưa bị đẩy đi xiên, càng gió mạnh càng xiên, và mưa lọt vào bên dưới mái hiên từ phía gió thổi tới. Trong những cơn giông mùa hè hay mưa bão, có lúc mưa đi gần như ngang, khi đó mái hiên gần như chỉ còn tác dụng che phía sát tường.
Độ cao cũng quan trọng. Ban công tầng thấp nhà phố thường được nhà đối diện, cây xanh và các khối nhà bên cạnh che bớt gió. Ban công tầng cao chung cư hay tầng trên cùng nhà phố đứng giữa gió, nên mưa hắt mạnh và đổi hướng liên tục. Một điều ít người để ý là gió thổi vào mặt nhà cao tầng có thể bị bẻ hướng, đi lên hoặc đi ngang dọc theo mặt tường, nên mưa có khi hắt vào ban công từ phía bên chứ không chỉ từ phía trước.
Hình dạng ban công quyết định chỗ nào ướt. Ban công đua ra ba mặt thoáng hứng mưa từ ba phía. Lô gia lõm vào có hai tường bên che, chủ yếu ướt ở dải sát lan can. Ban công góc nhà nhận gió từ hai mặt phố. Trước khi chọn cách che, hãy quan sát qua vài trận mưa: nước hắt vào từ phía nào, ướt sâu tới đâu, và nước đọng lại ở đâu trên sàn. Ba điều đó cho bạn biết cần chặn ở phía nào và đường thoát có đủ không.
Lớp thứ nhất: mái hiên đủ sâu và có độ dốc đúng
Mái hiên che mưa thẳng và mưa xiên nhẹ. Đây là lớp nền tảng, đặc biệt với ban công nhà phố không có ban công tầng trên che. Mái càng vươn xa, góc mưa xiên mà nó chặn được càng lớn, nhưng vươn xa cũng làm mái chịu gió nhiều hơn và có thể vướng quy định về phần nhô ra khỏi mặt nhà.
Dốc ra ngoài và có máng thu. Mái phải dốc ra phía ngoài để nước chảy đi, có máng thu và ống dẫn đưa nước về đường thoát của nhà. Mái không có máng thường xả nước thành rèm ngay mép lan can, gió thổi là nước bắn ngược vào, và nước đổ xuống ban công nhà dưới hoặc vỉa hè gây phiền hàng xóm.
Chỗ nối giữa mái và tường là chỗ hay thấm. Nước chảy trên tường xuống có thể luồn vào khe giữa mép mái và tường. Phần nối này cần có tấm chặn nước hoặc vật liệu trám đúng loại. Đây là chi tiết thợ hay làm ẩu, chủ nhà nên hỏi kỹ khi nghiệm thu.
Mái đủ chắc trước gió giật. Mái kính, mái tấm lợp, mái bạt cuốn đều phải được neo vào kết cấu chắc chắn. Mái bạt cuốn nên cuộn lại khi có tin giông bão. Một tấm mái bị gió bứt khỏi tầng cao là nguy hiểm thật sự cho người và xe bên dưới.
Lớp thứ hai: chắn đứng ở phía gió
Khi mái hiên không đủ, cần thêm một lớp đứng ở phía mưa hắt tới. Các lựa chọn khác nhau chủ yếu ở mức thông thoáng và độ linh hoạt.
| Giải pháp | Chặn mưa hắt | Thông gió | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Vách kính mở được (trượt, xếp) | Tốt khi đóng | Tốt khi mở | Thay đổi mặt ngoài; chung cư cần ban quản lý chấp thuận; phải chừa lối thoát nạn và chỗ cho cục nóng. |
| Mành nhựa trong cuốn được | Khá | Kém khi thả, tốt khi cuốn | Dễ làm, thả khi mưa, cuốn khi tạnh; nên có móc giữ chân. |
| Tấm chắn thưa, lam nghiêng | Khá với mưa xiên vừa | Tốt | Chặn phần lớn mưa xiên nhưng vẫn để gió đi qua; không chặn được mưa bão. |
| Kính cố định kín | Rất tốt | Kém | Ban công thành phòng kín, dễ nóng và ẩm; thường vướng quy định nhất. |
Với khí hậu nóng ẩm, ưu tiên giải pháp đóng được khi mưa và mở được khi tạnh. Ban công quây kính cố định thường đổi một vấn đề lấy hai vấn đề khác: nhiệt và ẩm. Nếu nhà muốn dùng ban công như một phần phòng khách, đó là quyết định lớn về kiến trúc và pháp lý, nên bàn với kiến trúc sư và hỏi cơ quan quản lý trước.
Lớp cuối cùng: cửa, ngưỡng và sàn ban công
Dù che kỹ tới đâu, trong những trận mưa lớn vẫn sẽ có nước vào ban công. Câu hỏi quan trọng là nước đó có vào nhà hay không. Tuyến phòng thủ cuối cùng gồm ba thứ: sàn ban công thấp hơn sàn trong nhà, ngưỡng cửa có gờ chặn nước, và sàn dốc về phễu thu. Nhà xây đúng thường có cả ba. Nhà cải tạo, nhất là nhà lát lại sàn ban công cao lên cho bằng sàn trong nhà vì muốn liền mạch, hay mất cả ba cùng lúc.
Cửa ra ban công là cửa đi, mở ra ngoài trời, nên nó phải được làm như cửa ngoài trời. Ray cửa trượt cần có lỗ thoát nước cho nước đọng trong rãnh chảy ra phía ban công, và lỗ này hay bị bụi bít. Cửa mở quay cần gioăng kín và gờ dưới chân cửa. Nếu nước hay thấm vào qua chân cửa sau mỗi trận mưa, kiểm tra lần lượt: rãnh ray có đọng nước không, lỗ thoát ray có thông không, gioăng có bị lão hoá nứt không, và mặt sàn ban công sát cửa có bị dốc ngược vào nhà không.
Sàn ban công dốc nhẹ về phía phễu thu, độ dốc nhỏ tới mức mắt thường khó thấy. Cách kiểm đơn giản là đổ một xô nước ở chỗ xa phễu thu nhất, xem nước có tự chảy hết về phễu không hay đọng lại thành vũng. Nếu đọng, đặc biệt đọng sát chân cửa, đó là việc cần thợ có chuyên môn xử lý, vì sửa dốc sàn liên quan tới lớp chống thấm bên dưới. Chi tiết về thoát nước và thấm ban công được bàn ở bài riêng trong cùng mục.
Chuẩn bị ban công trước mùa mưa bão
Mỗi năm, trước khi vào mùa mưa, dành một buổi chuẩn bị ban công tiết kiệm được nhiều lần lau nhà và sửa chữa sau này:
- Dọn sạch phễu thu và rãnh ray cửa trượt, kiểm tra nước chảy thông bằng một xô nước.
- Kiểm máng thu và ống dẫn của mái hiên: lá cây, túi ni lông, xác côn trùng hay làm tắc.
- Xem lại gioăng cửa, nẹp chặn nước, chỗ nối mái hiên với tường; chỗ nào nứt, bong thì ghi lại để gọi thợ.
- Dời đồ vải, đồ gỗ, ổ điện kéo dài, thiết bị điện ra khỏi vùng mưa hắt.
- Buộc chắc hoặc dời vào trong các thứ dễ bị gió cuốn: chậu cây nhẹ, ghế nhựa, tấm che, đồ phơi.
- Với ban công tầng cao, xem lại mành, bạt, lưới có chỗ tháo nhanh không và người trong nhà có biết cách tháo không.
Danh sách này áp dụng cho cả ban công nhà phố lẫn lô gia chung cư. Ở chung cư, nếu phát hiện vấn đề liên quan tới mặt ngoài, ống thoát đứng hay chỗ thấm xuống căn hộ bên dưới, hãy báo ban quản lý toà nhà vì đó có thể là phần việc thuộc hạng mục chung.
Những thứ không nên làm khi che mưa
Không bịt phễu thu để nước khỏi trào ngược. Có nhà thấy mùi hoặc nước trào ngược lên từ phễu thu khi mưa lớn nên bịt luôn phễu. Kết quả là mưa lớn không còn chỗ thoát, nước dâng và tràn vào nhà. Phễu trào ngược là dấu hiệu đường ống có vấn đề, cần thợ kiểm.
Không đổ thêm lớp vữa nâng sàn ban công. Nâng sàn ban công để bằng sàn trong nhà làm mất bậc chặn nước tự nhiên, đồng thời đè lên lớp chống thấm cũ. Nếu muốn sàn liền mạch, phải có giải pháp thoát nước tại cửa do người có chuyên môn thiết kế.
Không quây bạt kín cả ban công trong mùa mưa. Bạt quây kín bốn phía chặn mưa nhưng cũng chặn gió, đọng hơi ẩm, sinh mốc trên tường và đồ đạc, và trở thành cánh buồm khi có giông.
Không khoan bừa lên mặt ngoài để treo mái. Lỗ khoan qua lớp chống thấm hoặc gần mép sàn đua có thể thành đường nước vào tường. Ở chung cư, khoan lên mặt ngoài thường phải được ban quản lý đồng ý.
Khi nào cần gọi thợ chuyên môn
Phần lớn việc che mưa hắt chủ nhà có thể tự quyết và thuê thợ phổ thông làm: mành, mái bạt, dọn đường thoát, thay gioăng. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy vấn đề đã vượt khỏi chuyện che chắn và cần thợ chống thấm hoặc kỹ sư: tường trong nhà sát ban công ố vàng, phồng sơn hoặc bong vữa; trần nhà tầng dưới ngay vị trí ban công có vệt ẩm; nước đọng trên sàn ban công không tự rút sau vài giờ dù phễu thu đã dọn sạch; và vết nứt chạy dọc chỗ tiếp giáp giữa sàn ban công và tường nhà.
Những dấu hiệu này thường có nghĩa là nước đã đi vào bên trong kết cấu, qua lớp chống thấm hỏng hoặc qua khe nứt, chứ không chỉ hắt vào bề mặt. Sửa chúng cần đục, làm lại lớp chống thấm và hoàn thiện, một quy trình kỹ thuật thuộc chuyên môn của thợ chống thấm. Với ban công đua ra, vết nứt ở chân ban công còn có thể liên quan tới kết cấu, nên mời kỹ sư xem trước khi sửa bề mặt.
Khi gọi thợ, hãy mô tả bằng chứng bạn đã thu thập: ảnh chụp chỗ ố qua nhiều trận mưa, nước hắt vào từ hướng nào, đọng ở đâu. Thông tin đó giúp người thợ khoanh vùng nhanh hơn và giúp bạn đánh giá xem phương án họ đưa ra có nhắm đúng nguyên nhân hay không.
Câu hỏi thường gặp
Mái hiên ban công nên vươn ra bao nhiêu để hết mưa hắt?
Không có con số chung, vì mưa hắt phụ thuộc gió, độ cao và vị trí nhà. Mái hiên che tốt mưa thẳng và mưa xiên nhẹ; với mưa giông, cần thêm lớp chắn đứng ở phía gió. Độ vươn ra còn bị giới hạn bởi quy định về phần nhô ra, nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương.
Mành nhựa trong có che được mưa hắt không?
Che được khá tốt khi thả xuống và có móc giữ chân, nhất là với mưa xiên vừa phải. Điểm yếu là cản gió khi thả kín, nên cuộn lên khi tạnh mưa. Với mưa bão lớn, nên cuộn mành và buộc chắc để không bị gió giật rách.
Nước mưa tràn qua cửa ban công vào nhà thì làm sao?
Kiểm tra theo thứ tự: rãnh ray và lỗ thoát nước của cửa, phễu thu ban công có tắc không, gioăng cửa có hỏng không, sàn ban công có dốc ngược vào cửa không. Hai mục đầu chủ nhà tự dọn được; dốc sàn sai cần thợ có chuyên môn.
Chung cư có được lắp kính che mưa cho lô gia không?
Phụ thuộc nội quy toà nhà và chấp thuận của ban quản lý, vì việc này thay đổi mặt ngoài và ảnh hưởng thông gió, thoát nạn. Nhiều toà có mẫu kính thống nhất cho cả toà. Hỏi ban quản lý trước khi đặt thợ.
Có nên quây kín ban công bằng tấm nhựa trong mùa mưa?
Không nên quây kín bốn phía. Ban công sẽ đọng ẩm, sinh mốc và dễ bị gió giật. Nên che phía gió thổi tới bằng lớp cuốn hoặc mở được, giữ các phía còn lại thoáng.
Tường cạnh ban công bị ố sau mùa mưa là do mưa hắt hay do thấm?
Nếu vết ố khô dần khi tạnh và chỉ ở bề mặt, có thể do mưa hắt và hơi ẩm. Nếu vết lan rộng, phồng sơn, bong vữa hoặc xuất hiện cả ở trần tầng dưới, nhiều khả năng nước đã thấm vào trong qua lớp chống thấm; nên gọi thợ chống thấm kiểm tra.