Căn hộ một mặt thoáng là căn chỉ có cửa sổ, lô gia ở một mặt tường ngoài; các mặt còn lại giáp căn bên cạnh và hành lang chung. Kiểu căn này không thể có gió xuyên phòng đúng nghĩa, vì gió cần cửa vào và cửa ra ở hai phía có chênh áp. Gió chỉ vào và ra cùng một mặt, đi được khoảng hai đến hai lần rưỡi chiều cao trần tính từ cửa theo một quy tắc thô trong thiết kế; phần sâu bên trong căn hộ thường tù.
Cách làm thoáng căn hộ một mặt là tách mặt thoáng ấy thành hai đầu có vai trò khác nhau: một chỗ cho khí vào, một chỗ cho khí ra, càng xa nhau và chênh cao càng tốt; giữ đường đi bên trong thông suốt; dùng quạt và quạt hút nhà vệ sinh, bếp như lối ra phụ; và mở cửa theo giờ khi bên ngoài mát hơn. Về ánh sáng, giữ cho mặt thoáng không bị che và cho ánh sáng đi sâu qua các vách.
Căn hộ chung cư còn có những giới hạn riêng: mặt ngoài toà nhà, lô gia, cửa ngăn cháy hành lang thường có quy định của toà nhà. Bài nói rõ những gì chủ căn hộ tự làm được và những gì cần hỏi ban quản lý.
Vì sao căn hộ một mặt thoáng khó có gió
Gió đi qua nhà nhờ chênh áp giữa mặt đón gió và mặt khuất gió. Căn hộ một mặt chỉ tiếp xúc với một mặt của toà nhà, nên áp suất ở mọi cửa sổ của căn gần như bằng nhau. Không khí chỉ trao đổi theo kiểu ra vào lẫn lộn ở chính miệng cửa, nhờ gió xoáy, gió giật và chênh nhiệt nhỏ giữa trong và ngoài.
Kiểu trao đổi này vẫn có, nhưng yếu và chỉ có tác dụng ở vùng gần cửa. Phòng ngủ nằm sâu, hành lang trong căn, bếp kín phía trong gần như không được hưởng. Đó là lý do nhiều căn hộ có lô gia rộng nhưng phòng ngủ trong vẫn bí, mùi nấu nướng đọng lâu.
Ánh sáng cũng chịu cùng giới hạn. Mặt thoáng thường là mặt có phòng khách và một hai phòng ngủ; các phòng còn lại chỉ nhận sáng gián tiếp qua cửa phòng. Nếu lô gia bị quây kín đồ đạc, máy giặt, giá phơi, nguồn sáng duy nhất của căn còn bị che bớt.
Hướng của mặt thoáng ảnh hưởng nhiều: căn có mặt thoáng hướng tây nhận nắng chiều gắt, căn hướng bắc ít nắng nhưng mát và sáng dịu, căn hướng đông nhận nắng sáng. Hướng ở đây chỉ xét theo góc nắng vật lý; bài về cửa sổ đón sáng mà không nóng trên site đi sâu hơn chuyện này.
Tách mặt thoáng thành lối vào và lối ra
Dùng hai đầu xa nhau của mặt thoáng. Nếu căn hộ có cửa sổ phòng ngủ ở một đầu và cửa lô gia ở đầu kia của cùng mặt tường, hai cửa này cách nhau càng xa thì càng có cơ hội có chênh áp nhỏ khi gió thổi xiên dọc mặt nhà. Mở cả hai, mở cửa phòng ở giữa, là đã tạo một đường gió chạy dọc trong căn.
Chênh cao giữa lối vào và lối ra. Một ô mở thấp và một ô mở cao trên cùng mặt, như cửa đi lô gia và ô lật phía trên cửa sổ, giúp không khí nóng thoát ra ở trên và khí mát vào ở dưới. Hiệu ứng nhỏ nhưng có thật vào chiều tối khi trong nhà ấm hơn ngoài trời.
Cánh cửa mở quay làm vây gió. Cánh cửa sổ mở quay ra ngoài có thể đón và lái gió thổi xiên vào phòng, rồi cánh của cửa sổ thứ hai mở theo chiều ngược lại tạo vùng áp thấp hút khí ra. Đây là nguyên lý của vây đón gió trong kiến trúc; trong căn hộ, có thể thử bằng cách đổi chiều mở của các cánh nếu cửa cho phép.
Quạt hút nhà vệ sinh và bếp là lối ra phụ. Trong căn hộ, quạt hút của nhà vệ sinh và máy hút mùi bếp thải ra ngoài là những lối ra có sẵn ở phía sâu trong căn. Khi bật chúng và mở cửa sổ ở mặt thoáng, không khí bị kéo đi xuyên qua căn từ ngoài vào trong. Máy hút mùi chỉ lọc tuần hoàn thì không có tác dụng này.
Giữ đường đi thông suốt. Cửa phòng ngủ mở hoặc có ô thoáng, không kê tủ cao chặn hành lang trong căn, không để rèm dày che kín mặt kính ban ngày.
Mở cửa đúng lúc trong ngày
Thông gió căn hộ một mặt hiệu quả nhất khi dùng đúng giờ. Một lịch đơn giản cho những ngày nóng:
- Sáng sớm, khi ngoài trời mát nhất, mở hết cửa ở mặt thoáng, mở cửa phòng, bật quạt hút nhà vệ sinh để kéo khí đi xuyên căn. Đây là lúc thay không khí tốt nhất trong ngày.
- Khi nắng lên và ngoài trời nóng dần, đóng cửa ở phía bị nắng chiếu, kéo rèm che nắng, giữ khí mát buổi sáng trong căn càng lâu càng tốt.
- Giữa trưa và đầu chiều, nếu ngoài trời nóng hơn trong nhà, giữ cửa đóng và chỉ dùng quạt trong phòng hoặc điều hoà.
- Chiều tối, khi nhiệt độ ngoài trời hạ xuống thấp hơn trong nhà, mở lại cửa, đặt quạt ở cửa lô gia thổi ra ngoài để kéo khí nóng tích trong ngày ra.
- Ban đêm, nếu an toàn và không mưa gió, hé cửa có khoá giới hạn độ mở để xả nhiệt dần, sáng hôm sau căn hộ mát lâu hơn.
- Sau khi nấu ăn, tắm, bật hút mùi, quạt hút thêm một lúc để hơi ẩm, mùi ra ngoài, không đọng trong căn.
Ngày mưa nồm, ngày bụi mịn cao hoặc gió lạnh thì lịch khác hẳn; chuyện mở hay đóng cửa theo mùa có bài riêng trên site. Chất lượng không khí trong nhà và bụi mịn là đề tài chuyên sâu của các trang về kiểm soát môi trường sống.
Đưa ánh sáng vào sâu hơn
Giữ lô gia gọn. Lô gia thường là cửa sáng lớn nhất của căn. Máy giặt, tủ, giá phơi dày đặt sát cửa kính làm mất một phần đáng kể ánh sáng cho phòng khách. Dồn đồ sang một bên, dùng giá phơi gấp được, để phần giữa cửa thoáng.
Vách xuyên sáng cho phòng phía trong. Phòng ngủ phía trong hoặc bếp kín có thể nhận sáng gián tiếp qua vách có ô kính mờ phía trên, cửa phòng có ô kính, hoặc vách ngăn không kín tới trần. Với căn hộ, vách ngăn bên trong căn thường là tường nhẹ, nhưng cũng có tường chịu lực hoặc tường có đường ống; phải hỏi ban quản lý và người có chuyên môn trước khi sửa.
Bề mặt sáng màu. Trần và mảng tường đối diện cửa lô gia hắt ánh sáng đi tiếp vào trong. Bố trí đồ đạc cụ thể từng phòng là chủ đề nội thất, ở đây chỉ nhắc nguyên lý.
Rèm hai lớp. Một lớp mỏng sáng màu cho ban ngày giảm chói mà vẫn sáng; một lớp dày chỉ dùng khi cần tối hoặc riêng tư. Căn hướng tây có thể cần thêm che nắng ngoài nếu toà nhà cho phép.
Mặt thoáng hướng tây: những việc ưu tiên
Che trước khi nắng chạm kính. Căn hộ một mặt hướng tây nhận toàn bộ nắng chiều vào đúng mặt duy nhất có cửa. Rèm trong nhà chặn chói nhưng nhiệt đã qua kính. Nếu nội quy toà nhà cho phép, rèm cuốn ngoài trời ở lô gia hoặc lớp lưới che nắng phía ngoài lan can là lớp có hiệu quả nhất. Nếu không được phép, rèm sáng màu mặt ngoài phản xạ đặt sát kính vẫn tốt hơn rèm tối màu.
Lô gia làm vùng đệm. Khi lô gia được che nắng và cửa kính giữa lô gia với phòng khách đóng vào buổi chiều, lô gia nóng lên nhưng phòng bên trong chịu ít hơn. Tối đến, mở cửa ra để xả nhiệt.
Cây trong chậu ở lô gia. Một hàng cây chịu nắng ở mép lô gia che bớt nắng thấp buổi chiều và làm mát không khí sát cửa. Cần tính tải trọng, khay hứng nước và neo chậu chắc ở tầng cao. Chọn và chăm cây ban công có những trang chuyên về hoa và cây cảnh.
Dời sinh hoạt chiều sang phía trong. Những giờ nắng gắt, sinh hoạt ở phòng phía trong căn, nơi mát hơn, và chỉ mở lại không gian phía lô gia khi nắng tắt. Đây là cách người sống ở căn hướng tây hay làm mà không tốn gì.
Kiểm khung kính. Khung cửa hở, gioăng lão hoá làm khí nóng lọt vào khi bật điều hoà. Thay gioăng là việc nhỏ cho hiệu quả rõ.
Những việc không nên tự ý làm ở căn hộ
Căn hộ là một phần của toà nhà, nhiều thay đổi ảnh hưởng tới người khác và tới an toàn chung:
- Quây kín lô gia bằng kính, lắp thêm mái che, khung sắt làm thay đổi mặt ngoài toà nhà; nhiều toà nhà có quy định riêng và có thể cấm. Hỏi ban quản lý và đọc nội quy trước.
- Chèn mở cửa ngăn cháy ở hành lang chung để tạo gió. Những cửa này cần đóng để ngăn khói lan khi cháy; mở thường xuyên là nguy hiểm cho cả toà.
- Khoan tường ngoài để lắp quạt hút hoặc ống thông gió mới mà không hỏi. Tường ngoài và hộp kỹ thuật thuộc phần quản lý chung.
- Đục, phá tường bên trong khi chưa biết tường chịu lực hay có đường ống, dây điện đi bên trong.
- Tháo khoá giới hạn mở cửa sổ ở tầng cao. Ở nhà có trẻ nhỏ, cửa sổ tầng cao cần khoá hạn chế độ mở và lưới hoặc song an toàn; gió cũng mạnh hơn ở tầng cao, cánh mở rộng dễ bị giật.
- Che hết cửa sổ cho cục nóng điều hoà. Cục nóng đặt sai chỗ thổi hơi nóng ngược vào lô gia và cửa sổ của chính căn hộ.
Những gì chủ căn hộ làm được thường nằm ở bên trong căn: cách mở cửa, quạt, rèm, sắp xếp lô gia, vách xuyên sáng, và những thói quen nhỏ hằng ngày.
Chọn căn hộ khi mua hoặc thuê: so một mặt và hai mặt thoáng
Nếu còn ở giai đoạn chọn căn, bảng sau giúp cân nhắc. Đây là so sánh nguyên lý, không phải đánh giá dự án cụ thể:
| Tiêu chí | Căn một mặt thoáng | Căn góc hai mặt thoáng |
|---|---|---|
| Gió xuyên phòng | Không có đúng nghĩa; phụ thuộc quạt, quạt hút | Có thể có nếu cửa ở hai mặt |
| Ánh sáng phòng sâu | Yếu, cần vách xuyên sáng | Nhiều phòng có cửa riêng |
| Nắng nóng | Phụ thuộc hoàn toàn một hướng | Có thể nhận nắng hai hướng, cần che kỹ hơn |
| Riêng tư | Ít mặt nhìn ra | Nhiều mặt có thể nhìn sang căn khác |
| Tiếng ồn | Một mặt chịu ồn | Hai mặt chịu ồn |
Không phải căn góc nào cũng tốt hơn: căn góc có hai mặt hướng tây và nam có thể rất nóng. Nên đi xem căn ở các giờ khác nhau như gợi ý trong bài về đánh giá độ sáng, độ thoáng trước khi mua hoặc thuê.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ một mặt thoáng có nên lắp quạt thông gió riêng không?
Có thể có ích, nhưng thường cần sự đồng ý của ban quản lý vì đụng tới tường ngoài hoặc hộp kỹ thuật. Trước đó, hãy tận dụng quạt hút nhà vệ sinh, máy hút mùi thải ra ngoài và quạt đặt ở cửa lô gia; nhiều căn chỉ cần dùng đúng những thứ có sẵn đã đỡ bí đáng kể.
Mở cửa căn hộ ra hành lang có giúp thoáng không?
Nếu hành lang có cửa sổ ra ngoài, mở cửa căn hộ tạo được một lối ra thứ hai và gió có thể đi xuyên. Nhưng cần cân nhắc riêng tư, an ninh, và tuyệt đối không chèn mở cửa ngăn cháy của hành lang. Nhiều hành lang kín, mở cửa ra cũng không thêm được bao nhiêu gió.
Căn hộ tầng cao có thoáng hơn tầng thấp không?
Tầng cao thường có gió mạnh hơn và ít bị nhà xung quanh che, nên dễ có gió và sáng hơn. Đổi lại, gió giật mạnh có thể khiến không mở cửa rộng được, và mặt kính lớn hướng tây ở tầng cao nhận nắng không bị che. An toàn cửa sổ cho trẻ cũng quan trọng hơn.
Có nên quây kính lô gia để thêm diện tích?
Quây kín lô gia làm mất nguồn gió chính và thường biến lô gia thành bẫy nhiệt, đồng thời có thể vi phạm quy định của toà nhà. Nếu cần che mưa hắt, nên hỏi ban quản lý về giải pháp được phép, như rèm ngoài trời có thể cuốn lên, và giữ khả năng mở ra để thông gió.
Phòng ngủ không có cửa sổ trong căn hộ thì làm sao?
Phòng ngủ không cửa sổ cần lối gió qua cửa phòng hoặc ô thoáng, và thời gian mở cửa phòng khi không dùng. Ngủ đóng kín cửa nhiều giờ với nhiều người trong phòng nhỏ dễ thấy bí; quạt đặt ở cửa phòng thổi ra giúp kéo khí từ phòng khách vào. Bố trí nội thất phòng ngủ thuộc chuyên mục nội thất.
Có cách nào đo căn hộ có đủ thông gió không?
Máy đo khí CO2 trong nhà là công cụ hay được dùng để ước lượng mức thay không khí: khi nhiều người ở trong phòng kín, nồng độ tăng dần. Ngoài trời thường khoảng trên dưới 400 phần triệu; trong phòng lên quá khoảng 1.000 phần triệu thường được xem là dấu hiệu nên thông gió thêm. Đây là ngưỡng tham khảo, không phải ngưỡng nguy hiểm.