Khay cát mèo nên đặt ở chỗ yên tĩnh, ít người qua lại, mèo tới được bất cứ lúc nào, có thông gió, cách xa chỗ ăn uống, và lý tưởng là mèo ngồi trong khay vẫn nhìn được ra hai phía. Chỗ thoả các điều đó là chỗ mèo chịu dùng đều đặn; mèo dùng đều thì mùi ít lan, cát ít vương, nhà ít gặp cảnh mèo đi vệ sinh sai chỗ.
Sai lầm phổ biến là đặt khay theo tiện lợi của người: nhét vào nhà vệ sinh rồi đóng cửa, để cạnh máy giặt, giấu sau cánh cửa, đặt ở góc ban công nắng mưa. Mèo có thể chịu đựng một thời gian rồi bắt đầu tìm chỗ khác, và lúc đó việc sửa khó hơn nhiều. Các hướng dẫn chăm sóc mèo cũng thường khuyên số khay bằng số mèo cộng thêm một, đặt ở các vị trí khác nhau.
Bài này bàn chuyện chọn chỗ đặt khay trong căn hộ và nhà ống, cách giấu khay cho đẹp mà mèo vẫn dùng, cách bố trí chặn cát vương và giảm mùi bằng vị trí và thông gió, và góc vệ sinh cho chó nuôi trong nhà. Chọn loại cát, loại khay và chuyện mèo đi bậy do bệnh là việc của bác sĩ thú y và các nguồn chuyên về chăm mèo.
Năm điều kiện của một chỗ đặt khay tốt
Yên tĩnh. Mèo ở trạng thái dễ bị tấn công khi đi vệ sinh, nên chúng tránh chỗ ồn, chỗ có tiếng máy chạy bất chợt, chỗ trẻ con chạy qua. Cạnh máy giặt, máy sấy, cạnh cửa ra vào là những chỗ không tốt dù rất tiện cho người.
Dễ tới mọi lúc. Khay đặt sau cánh cửa có thể bị đóng, trên tầng mà mèo già ngại leo, trong phòng có chó canh là khay mèo không tới được đúng lúc cần. Nhà nhiều tầng nên có khay ở tầng mèo sinh hoạt nhiều nhất.
Có lối thoát và hướng nhìn. Mèo thích ngồi chỗ nhìn được ai đang đến và có đường đi nếu cần. Khay nhét sâu vào góc hẹp, chỉ có một lối vào, có thể khiến mèo thấy bị dồn, nhất là trong nhà nhiều mèo hoặc có chó.
Thông gió. Mùi khay cát tích tụ ở chỗ kín gió. Chỗ có cửa sổ, ô thoáng hoặc quạt hút gần đó giúp mùi tan nhanh. Nhưng gió lùa mạnh trực tiếp vào khay thì cát bay, mèo ngại.
Xa chỗ ăn uống. Mèo, cũng như người, không muốn ăn cạnh chỗ đi vệ sinh. Đặt bát ăn sát khay có thể khiến mèo bỏ ăn ở đó hoặc tìm chỗ đi vệ sinh khác. Hai khu này nên ở hai phía phòng, hoặc tốt hơn là hai phòng.
Gợi ý vị trí trong căn hộ và nhà ống
Mỗi kiểu nhà có những vị trí thường dùng được. Bảng dưới liệt kê những chỗ hay gặp, kèm điểm cộng, điểm trừ.
| Vị trí | Điểm cộng | Điểm trừ, cách khắc phục |
|---|---|---|
| Nhà vệ sinh phụ ít dùng | Sàn gạch, gần thoát nước, có quạt hút | Cửa có thể bị đóng: chặn cửa luôn hé hoặc khoét ô cửa cho mèo |
| Lô gia, ban công có mái che và lưới | Thoáng, mùi tan nhanh | Nắng, mưa hắt, nóng mùa hè: cần mái che, vách chắn mưa, chỗ râm |
| Gầm cầu thang nhà ống | Khuất, tận dụng khoảng chết | Thường kín gió và tối: thêm ô thoáng hoặc quạt nhỏ, đèn |
| Góc phòng khách sau kệ, sau sofa | Gần chỗ mèo sinh hoạt | Mùi gần chỗ người ngồi: cần dọn đều, có thông gió |
| Phòng giặt, khu phơi | Sàn chịu nước, ít người ngồi lâu | Máy giặt ồn: đặt khay xa máy, không đặt ngay cạnh |
| Hành lang ít người qua | Dễ tới từ nhiều phòng | Có thể vướng lối đi: chọn chỗ hõm, có vách che một phía |
Với căn hộ một phòng ngủ, thường chỉ còn vài lựa chọn: nhà vệ sinh, lô gia, góc phòng khách. Lúc đó hãy chọn chỗ thoả nhiều điều kiện nhất và bù điểm yếu bằng cách dọn đều hơn và thông gió tốt hơn. Nhà có hơn một mèo nên có khay ở ít nhất hai vị trí khác nhau, không đặt tất cả khay sát nhau ở một chỗ.
Giấu khay cát cho đẹp mà mèo vẫn chịu dùng
Nhiều chủ nhà muốn giấu khay vào một chiếc tủ hoặc một ghế băng có ngăn để nhìn vào không thấy khay. Cách này làm được, nhưng cần đủ ba điều: đủ rộng để mèo xoay người và đứng trong khay thoải mái, có lỗ vào hợp lý ở bên hông hoặc mặt trước, không quá nhỏ, và có thông gió, bằng các khe, ô thoáng hoặc mặt sau hở, để mùi không bị nhốt trong tủ.
Tủ giấu khay nên mở được hoàn toàn để dọn khay hằng ngày mà không phải cúi chui. Bên trong nên lót một lớp vật liệu không thấm, dễ lau, vì cát và nước tiểu sẽ dính vào thành tủ theo thời gian; gỗ công nghiệp trần là vật liệu kém nhất cho chỗ này. Mặt trên tủ có thể làm kệ đặt cây, sách, nhưng tránh đặt đồ dễ đổ vào trong khi mở cửa tủ.
Một số mèo không chịu khay có nắp hay tủ kín; một số lại thích vì kín đáo. Khi chuyển từ khay hở sang tủ giấu khay, nên để khay cũ ở vị trí cũ một thời gian, đặt tủ gần đó, để mèo tự làm quen. Nếu mèo bắt đầu đi vệ sinh ra ngoài tủ, hãy coi đó là tín hiệu và quay lại cách cũ.
Cách giấu đơn giản hơn là dùng một tấm bình phong thấp, một chậu cây lớn (loài không độc với mèo), hoặc đặt khay trong một hốc tường có rèm vải. Khay vẫn mở, mèo vẫn có hướng nhìn, mà nhìn từ phòng khách không thấy.
Chặn cát vương bằng bố trí
Thảm hứng cát ở lối ra. Cát bám vào kẽ chân mèo và rơi ra trong vài bước đầu tiên khi mèo rời khay. Một tấm thảm có gờ hoặc có bề mặt gồ ghề đặt ngay lối ra khay hứng phần lớn số cát này. Thảm đủ dài để mèo bước ít nhất hai, ba bước trên đó.
Thành khay cao hoặc khay đặt trong khay. Mèo đào mạnh làm cát văng qua thành khay. Thành cao hoặc một khay lớn hơn lót bên dưới hứng cát văng. Với mèo già khó bước, thành cao phải có một phía thấp để vào ra.
Đặt khay vào góc có hai mặt tường. Hai mặt tường chặn cát văng từ hai phía, chỉ cần xử lý phía còn lại. Nhưng góc quá kín thì mất hướng nhìn của mèo, nên cân bằng hai điều.
Sàn quanh khay dễ hút, dễ lau. Gạch, sàn nhựa, tấm lót không thấm quanh khay giúp hút cát và lau nhanh. Tránh đặt khay trên thảm sợi hay sàn gỗ có khe, vì cát và nước tiểu lọt xuống khó lấy ra.
Chỗ cất cát dự trữ và dụng cụ ngay cạnh. Xẻng, túi đựng, cát dự trữ để ngay gần khay trong một hộp có nắp thì việc dọn hằng ngày nhanh và đều, đó cũng là cách chặn mùi tốt nhất.
Giảm mùi bằng vị trí và thông gió
Mùi khay cát chủ yếu đến từ chất thải chưa được dọn và từ nước tiểu ngấm xuống đáy khay hay xuống sàn quanh khay. Vì vậy cách giảm mùi quan trọng nhất là dọn đều, thường là mỗi ngày, và thay toàn bộ cát, rửa khay theo khuyến nghị của loại cát đang dùng. Bố trí và thông gió chỉ giúp phần mùi còn lại tan nhanh hơn chứ không thay được việc dọn.
Về vị trí, chỗ có luồng không khí đi ra ngoài là tốt nhất: gần cửa sổ, ô thoáng, quạt hút nhà vệ sinh. Ở nhà ống, khoảng giếng trời hay cầu thang thường có luồng khí đi lên; đặt khay ở chân luồng khí ấy có thể khiến mùi lan theo lên các tầng trên. Ngược lại, đặt khay ở chỗ khí đi ra ngoài trời, như lô gia sau nhà, thì mùi tan ra ngoài.
Tránh dùng nước hoa xịt phòng mạnh, tinh dầu đậm đặc hay sáp thơm ngay cạnh khay. Mùi nhân tạo nồng có thể khiến mèo ngại khay, và một số tinh dầu được khuyến cáo là không an toàn với mèo; khi muốn dùng sản phẩm tạo mùi trong nhà nuôi mèo, nên hỏi bác sĩ thú y. Thông gió tự nhiên là cách an toàn hơn.
Nếu mùi vẫn nặng dù đã dọn đều, có thể nước tiểu đã ngấm vào ron gạch, khe sàn, chân tường quanh chỗ đặt khay, hoặc mèo đang đi vệ sinh ở một chỗ khác chưa phát hiện. Khi đó cần làm sạch sâu những chỗ ấy theo hướng dẫn vệ sinh chuyên sâu, và nếu mèo thay đổi thói quen đi vệ sinh, hãy đưa mèo đi khám.
Góc vệ sinh cho chó nuôi trong nhà
Chó nhỏ ở chung cư thường dùng khay lót. Khay lót có lưới phía trên, tấm lót thấm hút bên dưới, hoặc khay cỏ nhân tạo. Vị trí nên cố định, xa chỗ ăn ngủ, trên sàn không thấm và gần chỗ rửa được.
Ban công, lô gia là chỗ hợp nếu thoát nước tốt. Đặt khay ở chỗ có độ dốc về phía thoát sàn giúp rửa nhanh. Cỏ nhân tạo cần được rửa và phơi thường xuyên, nếu không mùi sẽ ngấm vào lớp đế.
Nhà ống có sân trước, sân sau. Một góc sân lát gạch hoặc trải sỏi, gần vòi nước, có thể làm chỗ vệ sinh cho chó. Góc này nên xa cửa chính, xa chỗ để xe và không sát tường nhà hàng xóm.
Thói quen đưa chó ra ngoài vẫn là chính. Với chó lớn, phần lớn việc vệ sinh diễn ra khi đi dạo. Góc vệ sinh trong nhà chỉ là chỗ dự phòng. Cách dạy chó đi vệ sinh đúng chỗ và dọn phân nơi công cộng nên tham khảo nguồn chuyên về huấn luyện chó và quy định địa phương.
Nhà nhiều tầng, nhà nhiều mèo: tính số khay và chỗ đặt
Với nhà ống ba, bốn tầng, mèo thường sinh hoạt ở một vài tầng nhất định: tầng có người ở nhiều, tầng có chỗ nắng. Khay nên ở chính những tầng ấy, không đặt tất cả ở tầng trệt chỉ vì gần chỗ đổ rác. Mèo già, mèo bị đau khớp leo cầu thang khó khăn hơn; nhà có mèo già nên có khay ở tầng mèo ngủ.
Khuyến nghị hay gặp trong các tài liệu chăm mèo là số khay bằng số mèo cộng một, đặt ở những vị trí khác nhau. Đó là khuyến nghị mang tính thực hành chứ không phải con số tuyệt đối, nhưng ý của nó rõ ràng: trong nhà nhiều mèo, một con có thể chặn lối đến khay của con khác, và có nhiều khay ở nhiều chỗ giúp con yếu thế vẫn có chỗ đi.
Trong căn hộ nhỏ, đặt đủ số khay theo khuyến nghị có thể khó. Khi đó hãy ưu tiên ít nhất hai vị trí tách xa nhau, chẳng hạn một ở nhà vệ sinh phụ và một ở lô gia, và dọn thường xuyên hơn. Nếu mèo vẫn đi vệ sinh sai chỗ dù khay đã đủ và sạch, hãy coi đó là vấn đề cần bác sĩ thú y hoặc người có chuyên môn hành vi xem xét.
Một lưu ý về an toàn: khay đặt ở chiếu nghỉ cầu thang hay trên bậc rộng có thể làm người đi cầu thang vấp phải, nhất là ban đêm. Chỗ đặt khay cần nằm ngoài lối đi và có ánh sáng đủ để người nhìn thấy.
Câu hỏi thường gặp
Đặt khay cát trong nhà vệ sinh chính có được không?
Được nếu cửa luôn để mở đủ cho mèo vào, sàn ít ướt ở chỗ đặt khay và người trong nhà chấp nhận cát rơi trong nhà vệ sinh. Vấn đề hay gặp là cửa bị đóng khi có người tắm, và sàn ướt làm cát dính bết; nhà vệ sinh phụ ít dùng hợp hơn.
Có nên đặt khay cát ở ban công không có mái che?
Không nên. Mưa làm ướt cát, nắng làm khay nóng, gió thổi cát bay, mèo ngại dùng khi thời tiết xấu. Nếu chỉ có ban công, hãy làm mái che, vách chắn mưa và đặt khay ở phía trong, sát tường nhà.
Chuyển chỗ khay cát thì làm thế nào để mèo không đi bậy?
Chuyển từ từ, mỗi lần một đoạn ngắn, hoặc đặt khay mới ở chỗ mới trong khi vẫn giữ khay cũ một thời gian. Khi mèo đã dùng đều khay mới, mới bỏ khay cũ. Đừng chuyển khay cùng lúc với đổi loại cát.
Nhà có hai mèo, đặt hai khay cạnh nhau được không?
Hai khay cạnh nhau thường được mèo coi như một chỗ. Nếu một mèo hay chặn đường mèo kia, mèo bị chặn sẽ không dùng được cả hai. Nên đặt khay ở các vị trí khác nhau, tốt nhất ở các phòng hoặc các tầng khác nhau.
Mèo đột nhiên không dùng khay nữa là do vị trí hay do bệnh?
Có thể là cả hai. Thay đổi vị trí, loại cát, có con vật mới, có tiếng ồn mới là những lý do môi trường. Nhưng đi tiểu nhiều lần, rặn, có máu, đi bậy lặp lại cần đưa mèo đi khám thú y sớm, đừng chỉ đổi chỗ khay.
Người mang thai trong nhà có nên dọn khay cát không?
Các khuyến cáo y tế phổ biến là người mang thai nên nhờ người khác dọn khay cát, hoặc nếu phải tự dọn thì đeo găng, rửa tay kỹ và dọn hằng ngày. Người mang thai nên hỏi bác sĩ của mình để được hướng dẫn phù hợp.