Nhà góc có hai mặt tiền nên cần được thiết kế như một khối nhìn từ góc chứ không phải hai mặt đứng ghép lại. Cách làm hợp lý thường là: chọn một mặt chính có cửa vào và điểm nhấn, mặt còn lại làm mặt phụ cùng ngôn ngữ nhưng tiết chế hơn; xử lý góc nhà (vuông, vát hay bo tròn) như phần nổi bật nhất vì đó là nơi người đi đường nhìn thấy đầu tiên; và tính che nắng, riêng tư cho cả hai mặt.
Nhà góc có những lợi thế mà nhà ống giữa dãy không có: thêm một mặt lấy sáng, thêm hướng gió, dễ bố trí lối vào riêng cho hai công năng, nổi bật trên phố. Nhưng nhà góc cũng chịu nắng ở hai phía, bị nhìn vào từ hai con đường, và mặt phụ thường bị bỏ quên thành một bức tường trơn hoặc một mặt nhiều cửa sổ ngẫu nhiên.
Bài này bàn cách nhìn và xử lý mặt tiền nhà góc ở góc chủ nhà: đọc nhà góc như một khối, ba cách xử lý góc, chia mặt chính và mặt phụ, che nắng hai mặt, giữ riêng tư và tầng trệt có kinh doanh. Phần quy định về góc giao lộ như vạt góc, chỉ giới ở hai mặt đường được nêu ở mức nguyên lý, cần hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương cho trường hợp cụ thể.
Nhà góc được nhìn như thế nào
Người đi trên hai con đường nhìn thấy nhà góc từ xa và thường từ góc chéo, nên hình khối của cả căn nhà, đặc biệt là góc nhà, là thứ đập vào mắt trước tiên. Một mặt tiền nhà ống giữa dãy được nhìn như một tấm phẳng; nhà góc được nhìn như một khối ba chiều. Điều đó có nghĩa là chi tiết ở góc, chỗ hai mặt đứng gặp nhau, quan trọng hơn bất cứ chi tiết nào khác.
Hai mặt đường thường không bằng nhau: một mặt đường lớn, nhiều người qua lại; một mặt đường nhỏ hoặc hẻm. Nhà góc trên hai đường không đều nhau nên đọc mặt đường lớn là mặt đại diện, mặt hẻm là mặt sinh hoạt. Trường hợp hai đường tương đương, cần quyết định chủ động mặt nào là mặt chính, dựa vào lối vào, hướng nắng và công năng tầng trệt.
Một sai lầm hay gặp là làm mặt chính rất kỹ, còn mặt phụ để trơn hoặc mở cửa sổ theo bố trí phòng bên trong, không theo trật tự mặt đứng. Từ góc giao lộ, người đi đường thấy cả hai mặt cùng lúc, nên sự chênh lệch này lộ rõ như một chiếc áo chỉ may cẩn thận một nửa.
Ba cách xử lý góc nhà
Góc nhà là nơi quyết định tính cách của nhà góc. Có ba hướng xử lý chính, mỗi hướng hợp với một ngôn ngữ mặt tiền và một điều kiện khác nhau.
| Kiểu góc | Trông thế nào | Hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Góc vuông | Sắc nét, hiện đại, khối rõ | Mặt tiền tối giản, hai đường vuông góc, không có yêu cầu vạt góc | Góc vuông đặc trông nặng; mở cửa sổ hoặc lam ở góc giúp nhẹ đi |
| Góc vát | Một mặt đứng nhỏ ở giữa hai mặt, mềm hơn | Có yêu cầu vạt góc ở tầng trệt, muốn có một mặt nhỏ hướng thẳng ra giao lộ | Mặt vát hẹp dễ thành chỗ thừa; nên đặt cửa vào hoặc ban công ở đó |
| Góc bo tròn | Mềm mại, cổ điển hoặc phong cách thời kỳ đầu hiện đại | Mặt tiền có đường ngang mạnh, ban công chạy vòng | Thi công cong tốn công hơn; cửa, kính cong đắt và khó thay |
Cả ba kiểu đều có thể đẹp. Điều quan trọng là góc được xử lý có chủ đích, có thể là một ô cửa góc, một ban công vòng, một mái nhấn hay một khối nhô, thay vì để hai bức tường gặp nhau ngẫu nhiên.
Vạt góc và tầm nhìn ở giao lộ: nguyên lý cần biết
Ở các giao lộ, quy hoạch và quy chuẩn xây dựng thường có yêu cầu về tầm nhìn cho người tham gia giao thông. Một cách đáp ứng là cắt vát góc công trình ở tầng trệt, gọi nôm na là vạt góc, để người lái xe ở đường này nhìn thấy xe đi tới từ đường kia. Kích thước vạt góc, áp dụng cho loại đường nào và có áp dụng cho các tầng trên hay không phụ thuộc quy định và quy hoạch cụ thể của từng nơi.
Vì vậy, trước khi thiết kế nhà góc, chủ nhà nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương về chỉ giới đường đỏ, chỉ giới xây dựng ở cả hai mặt đường và yêu cầu vạt góc nếu có. Hai mặt đường có thể có lộ giới khác nhau, kéo theo khoảng lùi và độ vươn ban công cho phép khác nhau. Thông tin quy hoạch của lô đất thường có thể tra cứu hoặc xin cung cấp từ cơ quan có thẩm quyền.
Ngay cả khi không bắt buộc, một góc tầng trệt thoáng (vát, lùi, hoặc có cột thay vì tường đặc) vẫn có lợi: an toàn hơn cho xe ra vào, cho người đi bộ, và tạo một khoảng đứng chờ dễ chịu nếu tầng trệt kinh doanh. Góc tầng trệt bị che kín bằng mái tạm, biển, hàng hoá là một trong những hình ảnh rối nhất ở giao lộ.
Mặt chính và mặt phụ: cùng ngôn ngữ, khác cường độ
Cửa vào chính đặt ở mặt chính. Cửa vào nhà, cửa hàng, điểm nhấn lớn nhất nên ở mặt chính. Mặt phụ có thể có cửa phụ, lối vào xe, lối vào cho tầng trên nếu nhà có hai công năng.
Mặt phụ dùng lại vật liệu và màu của mặt chính. Không cần lặp lại mọi chi tiết, nhưng phần đế, đường ngang, màu nền phải chạy vòng qua góc. Mắt người đọc được sự liên tục này như dấu hiệu của một ngôi nhà được thiết kế trọn.
Cửa sổ mặt phụ vẫn cần trật tự. Phòng bên trong quyết định có cần cửa sổ hay không, nhưng vị trí, kích thước cửa sổ nên tuân theo các trục và cao độ chung của mặt đứng. Nếu bố trí phòng không cho phép, dùng lam hoặc ô giả để giữ nhịp.
Đường ngang chạy vòng góc. Ô văng tầng trệt, mép sàn, gờ chỉ, lan can nên chạy liền qua góc sang mặt phụ ít nhất một đoạn. Một đường ngang dừng đột ngột ngay tại góc làm nhà như bị cắt đôi.
Mặt phụ dài thì chia nhịp. Nhà góc trên lô dài có thể có mặt phụ dài gấp mấy lần mặt chính. Chia mặt dài thành các đoạn bằng hốc lùi, lam, đổi vật liệu tại các trục kết cấu để không thành một bức tường dài đơn điệu.
Hai mặt nắng: che cho đúng mặt
Nhà góc gần như chắc chắn có ít nhất một mặt hứng nắng sáng hoặc chiều. Nếu một trong hai mặt hứng nắng chiều xiên thấp, đó là mặt cần che kỹ nhất: lam đứng, lam xoay, cây xanh hoặc giảm diện tích kính. Mặt kia có thể mở rộng cửa để lấy sáng. Cách che theo góc nắng đã nói trong bài về lam che nắng; điểm khác ở nhà góc là phải xem xét hai mặt riêng, không dùng một giải pháp cho cả hai.
Lợi thế lớn của nhà góc là gió xuyên phòng. Phòng ở góc có cửa trên hai mặt vuông góc nhau đón được gió từ nhiều hướng hơn phòng chỉ có một mặt thoáng. Khi thiết kế cửa, nên tận dụng điều này cho các phòng ở nhiều nhất như phòng khách, phòng ngủ chính, và che nắng để có thể mở cửa đón gió mà không đón luôn nắng gắt.
Một lưu ý về tường: mặt phụ của nhà góc thường dài và có thể có những đoạn tường ít cửa hứng nắng cả buổi. Đoạn tường này nên sơn màu sáng, có thể có cây leo trên giàn hoặc lam đặt cách tường, để tường bớt nóng và phòng phía trong dễ chịu hơn.
Riêng tư khi bị nhìn từ hai phía
Nhà góc bị nhìn vào từ hai con đường và từ giao lộ, nơi người đứng chờ đèn, chờ xe có thời gian nhìn lâu. Những phòng cần riêng tư như phòng ngủ, phòng tắm nên hạn chế đặt cửa lớn ngay góc nhà hoặc ở tầng thấp hướng thẳng ra giao lộ. Nếu buộc phải có, dùng kính mờ ở phần dưới, lam, rèm hai lớp hoặc bậu cửa cao.
Ban đêm, khi đèn trong nhà sáng, mặt tiền kính ở góc nhà trở thành một ô cửa trưng bày. Với phòng khách tầng trệt hoặc tầng hai, điều này có thể là ý đồ của mặt tiền thương mại, nhưng với nhà ở thuần tuý thì thường không mong muốn. Lớp lam hoặc cây phía ngoài giải quyết được vấn đề này tốt hơn việc phải kéo rèm kín cả ngày.
Tầng trệt nhà góc còn đối mặt với tiếng ồn và bụi từ hai dòng xe. Chỗ ngủ nên đặt ở tầng trên và lùi xa góc giao lộ. Cửa ở các mặt giáp đường lớn nên chọn loại kín khít; các giải pháp cách âm cụ thể thuộc chuyên mục chống nóng, chống thấm và cách âm.
Chiều ngược lại cũng cần nghĩ tới: đèn ngoài nhà ở góc phố chiếu vào hai con đường và vào cửa sổ nhà đối diện. Đèn hắt quá mạnh, chiếu thẳng ra ngoài vừa gây chói cho người lái xe ở giao lộ vừa làm phiền hàng xóm. Đèn mặt tiền nhà góc nên chiếu xuống, chiếu vào tường hoặc vào lối đi, cường độ vừa đủ để nhận ra hình khối ngôi nhà vào buổi tối.
Tầng trệt nhà góc: ở, kinh doanh hay cả hai
Nhiều nhà góc được mua hoặc xây với ý định kinh doanh tầng trệt vì vị trí dễ thấy. Khi đó, mặt tiền tầng trệt và các tầng trên nên được tách bạch rõ: tầng trệt mở, nhiều kính hoặc cửa lớn, có mái đua che cho khách đứng; các tầng trên kín đáo hơn, là nhà ở. Đường ngang rõ ràng giữa tầng trệt và tầng hai, như ô văng chạy vòng góc, giúp hai phần không lẫn vào nhau.
Lợi thế lớn của nhà góc là có thể tách lối vào: cửa hàng mở ra mặt đường lớn, lối vào nhà ở và chỗ dắt xe của gia đình mở ra mặt đường nhỏ. Cách này giữ được sự riêng tư cho người ở ngay cả khi tầng trệt cho thuê. Nếu dự định cho thuê tầng trệt sau này, nên thiết kế lối vào riêng và cầu thang riêng ngay từ đầu, vì cải tạo sau rất khó.
Điều cần tránh là để tầng trệt kinh doanh lấn hết mặt tiền bằng mái che kéo dài, hàng hoá bày ra góc, biển chồng lên nhau. Góc nhà là nơi đẹp nhất của nhà góc, nhưng cũng là nơi dễ bị che lấp nhất. Giữ góc thoáng, để kiến trúc của nhà tự làm điểm nhận diện, thường hiệu quả hơn thêm một tấm biển nữa.
Câu hỏi thường gặp
Nhà góc nên chọn mặt nào làm mặt chính?
Thường là mặt giáp đường lớn hơn, nhiều người qua lại hơn, hoặc mặt thuận lối vào. Khi hai đường tương đương, cân nhắc thêm hướng nắng, công năng tầng trệt và việc mặt nào dễ đặt cửa vào. Mặt còn lại vẫn cần thiết kế cùng ngôn ngữ, không bỏ trơn.
Nhà góc có bắt buộc vạt góc không?
Tuỳ quy hoạch và quy định tại nơi bạn ở, loại đường và vị trí giao lộ. Nhiều nơi có yêu cầu vạt góc hoặc khoảng lùi ở góc tầng trệt để đảm bảo tầm nhìn giao thông. Hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương trước khi thiết kế.
Có nên làm góc nhà toàn kính cho đẹp không?
Góc kính làm nhà góc nổi bật và lấy sáng tốt, nhưng nóng nếu một trong hai mặt hứng nắng chiều, và thiếu riêng tư ban đêm. Nếu làm, cần lam hoặc mái đua che nắng, kính an toàn đúng loại và tính tới rèm, lam cho các phòng cần kín đáo.
Ban công nhà góc có được vươn ra cả hai mặt đường không?
Mỗi mặt đường có lộ giới và quy định riêng về phần nhô ra, nên độ vươn cho phép ở hai mặt có thể khác nhau. Ban công vòng qua góc còn phải tính tới yêu cầu tầm nhìn ở giao lộ. Cần xem quy định cụ thể với cơ quan có thẩm quyền.
Mặt phụ của nhà góc dài và trơn thì làm sao cho đỡ đơn điệu?
Chia mặt dài thành các đoạn theo trục kết cấu bằng hốc lùi, lam, đổi vật liệu hoặc cây leo trên giàn. Cho các đường ngang của mặt chính chạy vòng sang. Cửa sổ dù ít vẫn nên xếp theo trục chung.
Nhà góc có nóng hơn nhà giữa dãy không?
Thường có, vì có thêm một mặt tường và cửa phơi ra nắng, trong khi nhà giữa dãy được nhà hai bên che. Đổi lại nhà góc thông gió tốt hơn. Che đúng mặt hứng nắng gắt và tận dụng gió xuyên phòng giúp cân bằng.