Khi nhà nuôi chó mèo có khách sợ thú cưng hoặc dị ứng, việc nên làm là hỏi trước, đưa con vật vào một phòng riêng đóng cửa trước khi khách đến, dọn sâu chỗ khách sẽ ngồi, và mở thông gió. Với người sợ chó mèo, điều quan trọng nhất là con vật không xuất hiện bất ngờ; với người dị ứng, điều quan trọng là giảm lượng dị nguyên trong không khí và trên bề mặt khách chạm vào.
Cần hiểu đúng một điều: thứ gây dị ứng không phải bản thân sợi lông mà là các protein có trong nước bọt, tuyến da, vảy da và nước tiểu của con vật. Với mèo, dị nguyên chính được biết đến nhiều nhất có tên Fel d 1, sinh ra chủ yếu ở tuyến nước bọt và tuyến bã nhờn; khi mèo liếm lông, protein này phủ lên lông rồi theo lông và vảy da rơi khắp nhà. Các hạt mang dị nguyên rất nhỏ, lơ lửng lâu trong không khí và bám vào vải. Vì thế cạo lông hay chọn giống ít rụng lông không giải quyết được hoàn toàn.
Bài này dành cho chủ nhà nuôi thú muốn đón khách chu đáo, và cho gia đình có người thân dị ứng nhẹ muốn sắp xếp nhà hợp lý hơn. Bài không chẩn đoán hay điều trị dị ứng; người có triệu chứng nặng, hen suyễn cần hỏi bác sĩ.
Hiểu đúng về dị ứng chó mèo để sắp xếp nhà đúng
Dị ứng với vật nuôi là phản ứng của hệ miễn dịch với một số protein của con vật. Ở mèo, protein được nghiên cứu nhiều nhất là Fel d 1; ở chó, các tài liệu nhắc đến nhóm protein có ký hiệu Can f. Những protein này có trong nước bọt, da, tuyến bã và nước tiểu; lông chỉ là phương tiện mang chúng đi.
Từ hiểu biết này suy ra mấy điều thực tế cho việc sắp xếp nhà. Thứ nhất, dị nguyên có mặt ở khắp nơi con vật đã ở, kể cả khi lúc ấy con vật không có trong phòng: trên sofa, rèm, thảm, gối, trong bụi nhà. Đưa con vật vào phòng khác ngay trước khi khách đến là chưa đủ nếu chỗ khách ngồi là chỗ con vật nằm cả tuần.
Thứ hai, dị nguyên mèo được ghi nhận là dính và lan rất xa, bám vào quần áo người rồi theo người đi đến cả những nơi không có mèo. Thứ ba, các giống được quảng cáo là ít gây dị ứng có thể rụng ít lông hơn, nhưng các nghiên cứu đo dị nguyên trong nhà nhìn chung chưa xác nhận giống chó hay mèo nào thực sự không gây dị ứng; mức độ khác nhau giữa từng con vật nhiều hơn là giữa các giống.
Điều đó không có nghĩa là không làm được gì. Giảm dị nguyên trong không khí và trên bề mặt có thể giúp nhiều người dị ứng nhẹ thấy dễ chịu hơn khi đến chơi. Nhưng với người dị ứng nặng hoặc có hen suyễn, chủ nhà không thể làm cho nhà an toàn bằng việc dọn dẹp; cách tốt hơn là gặp nhau ở nơi khác.
Chuẩn bị nhà trước khi khách đến
Nếu biết khách sợ chó mèo hoặc dị ứng, một lịch chuẩn bị vài ngày trước có hiệu quả hơn nhiều so với dọn vội trong một giờ:
- Hỏi khách trước: sợ hay dị ứng, mức độ thế nào, có muốn gặp ở nhà không. Đừng đoán; nhiều người ngại nói ra cho đến khi đã ngồi xuống.
- Vài ngày trước: không cho con vật lên ghế, giường mà khách sẽ dùng. Giặt tấm phủ ghế, vỏ gối tựa, rèm vải nếu tháo được.
- Một ngày trước: hút bụi kỹ sàn, sofa, thảm bằng máy có bộ lọc tốt; lau ẩm các bề mặt cứng như bàn, tay vịn, nắm cửa. Lau ẩm giữ bụi lại thay vì làm bay lên.
- Trước khi khách đến vài giờ: đưa con vật vào phòng riêng với đệm, nước, khay vệ sinh, đồ chơi; đóng cửa. Mở cửa sổ thông gió các phòng khách sẽ dùng.
- Chuẩn bị chỗ ngồi: ưu tiên ghế bề mặt cứng hoặc da, gỗ, nhựa thay vì ghế nệm vải con vật hay nằm. Phủ một tấm vải mới giặt lên ghế nệm nếu phải dùng.
- Khi khách ở: giữ cửa phòng con vật đóng, nhắc trẻ nhỏ trong nhà không mở. Nếu khách ở lại qua đêm, phòng ngủ của khách nên là phòng con vật không bao giờ vào.
Lịch chuẩn bị này cũng hữu ích khi nhà có người lớn tuổi đến ở cùng một thời gian, hay khi có thợ đến làm việc trong nhà và cần mặt sàn thông thoáng.
Đón khách sợ chó mèo
Nỗi sợ là thật, dù con vật hiền. Người sợ chó mèo, nhất là người từng bị cắn hoặc trẻ nhỏ, không bớt sợ khi nghe chủ nhà nói con vật hiền lắm. Con vật chạy ra cửa đón, nhảy lên chào, sủa vang là những gì người chủ thấy dễ thương nhưng người sợ thấy đe doạ.
Con vật vào phòng trước khi chuông cửa reo. Chó thường lao ra cửa khi có khách. Đưa chó vào phòng hoặc khu có cổng chặn trước giờ hẹn, khi không khí còn yên, dễ hơn nhiều so với lôi chó ra khi khách đã đứng ở cửa.
Chỗ của con vật nằm ngoài tầm nhìn. Khu có cổng chặn nhìn thẳng ra phòng khách vẫn có thể làm người sợ thấy không yên. Một cánh cửa đóng tốt hơn một hàng rào trong suốt.
Âm thanh cũng là vấn đề. Chó sủa, cào cửa liên tục trong phòng làm khách áy náy và căng thẳng. Cho chó đi dạo, vận động trước khi khách đến, để đồ gặm và nhạc nhẹ trong phòng giúp chó yên hơn. Chó có lo âu khi bị tách khỏi chủ nên được tập dần từ trước, theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
Để khách quyết định có gặp con vật hay không. Có người sợ nhưng muốn làm quen dần. Khi đó con vật nên được giữ bằng dây, người chủ ở cạnh, khách chủ động lại gần chứ không phải con vật lao đến. Không bao giờ ép khách bế, vuốt con vật.
Những thay đổi lâu dài giúp nhà bớt dị nguyên
Với gia đình thường xuyên có người thân dị ứng nhẹ đến chơi, hoặc có thành viên dị ứng nhẹ nhưng vẫn muốn giữ con vật, một số thay đổi lâu dài trong nhà có thể giúp. Bác sĩ của người dị ứng là người tư vấn chính; bảng dưới chỉ là phần nhà cửa.
| Thay đổi | Vì sao có thể giúp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phòng ngủ không có con vật | Người dị ứng dành nhiều giờ trong phòng ngủ; giảm dị nguyên ở đây có lợi nhất | Đóng cửa thường xuyên, giặt chăn gối đều |
| Bớt thảm trải kín, rèm dày | Vải dày giữ dị nguyên và khó làm sạch tận gốc | Thay bằng sàn cứng, thảm rời giặt được, rèm mỏng giặt được |
| Máy hút bụi có bộ lọc tốt | Hút bụi bằng máy lọc kém có thể làm dị nguyên bay lên lại | Bộ lọc HEPA đạt chuẩn giữ được phần lớn hạt rất nhỏ |
| Máy lọc không khí có bộ lọc HEPA | Giảm hạt lơ lửng trong không khí của một phòng | Chọn công suất theo diện tích phòng; không thay được việc dọn bề mặt |
| Thông gió đều | Đưa không khí trong nhà ra ngoài, giảm nồng độ hạt | Mở cửa đối lưu khi thời tiết và bụi ngoài trời cho phép |
| Vải bọc có thể tháo giặt | Giặt định kỳ loại bỏ dị nguyên bám trên vải | Ưu tiên vỏ ghế, vỏ đệm có khoá kéo |
Những thay đổi này giảm bớt chứ không loại bỏ hoàn toàn dị nguyên. Người dị ứng có triệu chứng kéo dài, khó thở, hoặc có hen suyễn cần được bác sĩ theo dõi; việc quyết định có tiếp tục sống cùng con vật hay không là chuyện của từng gia đình với lời khuyên của bác sĩ.
Phòng riêng cho con vật: không chỉ là chỗ nhốt khi có khách
Nhiều nhà chỉ nghĩ đến phòng riêng cho con vật khi có khách, rồi con vật bị dồn vào một phòng lạ, kêu la suốt buổi. Cách tốt hơn là biến một phòng, hoặc một góc có cửa đóng được, thành chỗ quen thuộc của con vật ngay từ đầu: có đệm nằm, nước, đồ chơi, với mèo thì thêm khay vệ sinh và chỗ trèo. Con vật được cho vào đó thường xuyên trong ngày, kèm phần thưởng, đóng cửa vài phút rồi mở ra, để căn phòng ấy gắn với cảm giác an toàn chứ không phải bị phạt.
Với căn hộ, phòng ấy có thể là phòng làm việc, phòng ngủ phụ, thậm chí là lô gia có cửa kính nếu thời tiết dễ chịu và có lưới chắn. Với nhà ống, tầng trên cùng hoặc một phòng ở tầng ít dùng thường hợp. Phòng cần thông gió, có ánh sáng, không có hoá chất, dây điện lộ hay đồ dễ vỡ.
Khi phòng riêng đã quen, việc đón khách sợ chó mèo, khách dị ứng, thợ đến sửa nhà, hay những ngày nhà đông người như dịp Tết trở nên đơn giản: con vật vào phòng, cửa đóng, ai cũng thoải mái. Đó cũng là chỗ con vật lui về khi trẻ nhỏ đến chơi quá ồn ào.
Một lưu ý: phòng riêng không phải chỗ để con vật ở cả ngày. Chó mèo cần người; khi khách về, hãy mở cửa và dành thời gian với con vật.
Nếu trong nhà có một thành viên dị ứng nhẹ, phòng riêng của con vật nên cách xa phòng ngủ của người ấy, và người dị ứng không nên là người dọn khay vệ sinh, giặt đệm của con vật. Chia việc trong nhà theo cách này đơn giản nhưng giảm đáng kể lần tiếp xúc trực tiếp với dị nguyên.
Những điều nên tránh
Một vài thói quen phổ biến lại làm tình hình tệ hơn với khách sợ và khách dị ứng:
- Xịt nước hoa phòng thật nhiều trước khi khách đến để che mùi con vật: mùi nặng có thể làm người dị ứng, người nhạy cảm đường hô hấp khó chịu hơn.
- Quét nhà bằng chổi khô ngay trước giờ hẹn: bụi và dị nguyên bay lên, lơ lửng đúng lúc khách đến.
- Để con vật tự do rồi hứa sẽ giữ nó lại khi khách sợ: con vật nhanh hơn lời hứa.
- Nói với khách dị ứng rằng con vật này không rụng lông nên không sao: dị nguyên không nằm ở sợi lông.
- Cho khách ngồi ở chỗ con vật ngủ hằng ngày vì đó là chỗ êm nhất trong nhà.
- Ép khách làm quen với con vật để vượt qua nỗi sợ: việc này cần sự đồng ý và nhịp độ của chính người sợ.
Đón khách chu đáo khi nuôi thú cưng không đòi hỏi nhà phải không có lông. Nó đòi hỏi chủ nhà nhìn ngôi nhà từ phía người đến chơi, và chuẩn bị trước những gì họ cần.
Câu hỏi thường gặp
Mèo đã được tắm trước khi khách đến có giúp khách dị ứng không?
Tắm có thể giảm dị nguyên trên lông trong một thời gian ngắn, nhưng dị nguyên sinh ra liên tục và đã có sẵn trên đồ đạc. Tắm mèo cũng gây căng thẳng cho nhiều mèo. Dọn chỗ khách ngồi và thông gió thường hiệu quả hơn tắm vội cho mèo.
Có giống mèo hay chó nào hoàn toàn không gây dị ứng không?
Theo hiểu biết hiện nay, không có giống nào hoàn toàn không gây dị ứng. Một số giống rụng ít lông hơn, và mức dị nguyên khác nhau giữa từng con vật, nhưng người dị ứng vẫn có thể phản ứng. Người dị ứng định nuôi nên hỏi bác sĩ và thử tiếp xúc trước.
Máy lọc không khí có đủ để khách dị ứng ngồi thoải mái không?
Máy lọc có bộ lọc HEPA giúp giảm hạt trong không khí của một phòng, nhưng dị nguyên trên sofa, thảm, rèm vẫn còn. Máy lọc nên đi cùng việc dọn bề mặt và thông gió, không thay thế được hai việc đó.
Khách đến chơi có trẻ nhỏ sợ chó thì nên làm gì?
Đưa chó vào phòng đóng cửa trước khi khách đến và giữ như vậy suốt buổi. Trẻ nhỏ sợ chó thường phản ứng bằng cách chạy, la hét, điều có thể kích thích chó đuổi theo. Không nên dùng buổi gặp để tập cho trẻ hết sợ.
Người thân dị ứng nhẹ ở lại vài ngày thì sắp xếp thế nào?
Dành cho người thân một phòng ngủ con vật không vào, giặt sạch chăn gối, đặt máy lọc không khí trong phòng đó nếu có, và giữ cửa đóng. Trong những ngày ấy, hút bụi và lau ẩm đều hơn. Người thân có thuốc điều trị dị ứng nên mang theo theo lời bác sĩ.
Có nên nhốt chó vào lồng khi có khách không?
Nếu chó đã quen lồng và coi đó là chỗ an toàn, lồng đặt trong phòng riêng là lựa chọn ổn. Nếu chó chưa quen, nhốt lồng lần đầu khi nhà có khách dễ khiến chó hoảng, sủa. Tập cho chó quen lồng hoặc phòng riêng từ trước, theo hướng dẫn của người có chuyên môn.