Nhà phố, nhà ống có sân trước hay sân thượng là chỗ tốt để chó có thêm không gian, nhưng cần làm đúng vài việc: cổng và hàng rào không để khe dưới chân hay khe song đủ rộng cho chó chui, có hai lớp chặn để mở cổng dắt xe mà chó không lao ra đường, sân có chỗ râm và nước suốt ngày, nền sân không quá nóng dưới nắng trưa, và sân thượng có lan can kín, đủ cao.
Ở đô thị Việt Nam, nhà phố sát vỉa hè, cửa mở thẳng ra đường đông xe, nên tình huống chó lao ra đường lúc người dắt xe, lúc khách đến, lúc giao hàng là rủi ro hằng ngày. Một khoảng sân trước dù nhỏ, nếu được rào và có cổng tốt, biến thành vùng đệm giữa nhà và đường.
Bài này đi qua cổng và hàng rào, vùng đệm ở lối vào, sân trước, sân thượng, nền sân và chỗ râm, chuyện tiếng sủa với hàng xóm, và cách giữ sân đẹp khi có chó. Những việc liên quan đến kết cấu như nâng lan can, sửa mái che lớn nên làm với thợ có chuyên môn; việc thay đổi mặt tiền, hàng rào ra vỉa hè nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương.
Cổng và hàng rào: chó thoát ra qua đâu
Khe dưới chân cổng. Cổng sắt, cổng xếp, cổng lùa thường có khe hở dưới chân để không cạ nền. Chó nhỏ chui qua khe này dễ dàng, chó lớn có thể đào hoặc lách. Một thanh chặn dưới, một dải lưới gắn chân cổng, hoặc nền ray cao hơn giúp bịt khe.
Khe song. Cổng song thưa, hàng rào hoa sắt có ô đủ rộng cho đầu chó nhỏ. Gắn tấm lưới mắt nhỏ hoặc tấm đục lỗ ở phần dưới cổng, khoảng chiều cao chó đứng, vừa chặn chó vừa giữ được vẻ thoáng của cổng.
Bậc, bồn cây, xe máy cạnh hàng rào. Đồ đặt sát hàng rào thấp trở thành bậc để chó leo ra ngoài. Bồn cây, chậu cảnh, xe máy để sát tường rào nên cách rào một khoảng hoặc rào phải cao hơn.
Cổng không tự đóng. Người giao hàng, khách, trẻ nhỏ để cổng hé là cách chó ra ngoài hay gặp nhất. Chốt tự đóng hoặc lò xo nhẹ giúp cổng không bị mở hé lâu; một dòng nhắc treo ở trong cổng cho người nhà cũng có ích.
Khe giữa cổng và tường. Cổng lùa, cổng xếp khi đóng thường để khe ở mép giáp tường. Kiểm tra khe này với cỡ con chó nhỏ nhất trong nhà.
Hai lớp chặn: vùng đệm giữa nhà và đường
Nguyên tắc an toàn hiệu quả nhất cho nhà phố nuôi chó là luôn có ít nhất một lớp đóng giữa chó và đường. Nếu cửa nhà mở ra sân và sân có cổng ra đường, hai lớp ấy đã sẵn: khi mở cổng dắt xe thì giữ cửa nhà đóng hoặc chó ở trong nhà; khi mở cửa nhà thì cổng phải đóng. Nhiều tai nạn xảy ra chính vì cả hai lớp mở cùng lúc trong vài giây.
Với nhà ống không có sân, cửa nhà mở thẳng ra vỉa hè, có thể tạo lớp thứ hai ngay bên trong: một cổng thấp hoặc cửa lưới đặt sau cửa cuốn, cách vài mét, tạo khoảng để xe và đón khách mà chó không ra được. Khoảng này cũng là chỗ để giày dép, dây dắt, khăn lau chân, làm luôn chức năng lối vào chặn bẩn.
Cửa cuốn là trường hợp cần chú ý thêm: khi cửa cuốn nâng lên một đoạn, chó có thể chui dưới cửa ra ngoài; khi cửa hạ xuống, chó nằm dưới cửa có nguy cơ bị đè. Nhiều cửa cuốn có cảm biến dừng khi gặp vật cản; nhưng vẫn nên giữ chó ở xa khu vực cửa khi đang vận hành.
Thói quen của người nhà quan trọng ngang thiết kế. Cả nhà, kể cả người giúp việc, người giao hàng hay đến, nên biết quy tắc một lớp luôn đóng. Chó đã quen chạy ra mỗi khi nghe tiếng cổng có thể được dạy chờ ở một chỗ cố định; cách dạy nên tham khảo người có chuyên môn về hành vi chó.
Nền sân và chỗ râm: nắng Việt Nam không nhẹ với chân chó
Nền sân lát gạch, đá, bê tông dưới nắng trưa mùa hè có thể nóng đến mức gây bỏng đệm chân chó. Bảng dưới so sánh các loại nền sân thường gặp ở góc nhìn nhà nuôi chó.
| Nền sân | Khi nắng gắt | Khi mưa | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Gạch, đá sẫm màu | Hấp thụ nhiệt, rất nóng | Có thể trơn nếu mặt bóng | Che bóng, đặt tấm lót ở chỗ chó nằm |
| Gạch, đá sáng màu mặt nhám | Ít nóng hơn, vẫn ấm | Bám tốt hơn | Hợp với sân trước nhà phố |
| Bê tông trần | Nóng, giữ nhiệt lâu sau khi tắt nắng | Bám vừa, có thể đọng nước | Che bóng, tạo dốc thoát nước |
| Cỏ tự nhiên | Mát nhất | Lầy nếu thoát nước kém | Cần nắng và chăm; chó đào, đi vệ sinh làm cháy cỏ |
| Cỏ nhân tạo | Có thể nóng hơn người ta nghĩ | Thoát nước tuỳ lớp nền | Cần rửa thường xuyên để không giữ mùi |
| Sàn gỗ nhựa ghép | Ấm, ít nóng hơn bê tông sẫm màu | Thoát nước qua khe | Hợp với sân thượng, ban công rộng |
Cách thử đơn giản: đặt mu bàn tay lên nền sân vài giây; nếu tay không chịu được thì chân chó cũng không nên đi lâu trên đó. Mỗi sân nên có một chỗ râm suốt ngày (dưới mái hiên, dưới giàn cây, dưới mái che), một chỗ nước luôn đầy và mát, và lối vào nhà để chó tự vào khi nóng.
Sân thượng cho chó: những điều cần có
Sân thượng nhà ống là không gian rộng nhất của nhiều nhà phố, nhưng cũng là chỗ nguy hiểm nhất nếu thiếu che chắn. Trước khi cho chó lên sân thượng, cần có:
- Lan can, tường rào đủ cao và kín: không có khe song chó lọt, không có bậc, bồn cây, thùng nước sát lan can làm chỗ leo.
- Mái che hoặc giàn che một phần: sân thượng không mái dưới nắng trưa là nơi chó dễ bị say nắng; chó mặt ngắn, chó lông dày, chó già nhạy cảm hơn.
- Nước uống cố định, đặt trong bóng râm, bát nặng không bị đổ.
- Thoát nước tốt: chỗ chó đi vệ sinh được rửa trôi về phễu thu, phễu có lưới chắn để lông và rác không làm nghẹt.
- Cửa lên sân thượng đóng được: chó không tự lên khi không có người, nhất là lúc trời nóng hoặc mưa giông.
- Không để chó ở sân thượng cả ngày một mình: chó dễ sủa, buồn chán, và nếu có sự cố thì không ai biết.
- Kiểm tra lớp chống thấm: chó đào, cào ở góc sân thượng có thể làm hỏng lớp chống thấm, gây thấm cho tầng dưới.
Sân thượng có thể trở thành chỗ thư giãn của cả người và chó nếu bố trí như một khu vườn nhỏ: một góc có mái, vài chậu cây không độc, một khoảng sàn gỗ nhựa, một vòi nước. Chuyện chống thấm, mái che lớn, gia cố lan can nên làm với thợ có chuyên môn.
Tiếng sủa và hàng xóm
Sân trước là sân khấu của chó. Chó ở sân trước nhìn thấy người đi đường, xe máy, chó khác, người giao hàng, và nhiều chó sẽ sủa với tất cả. Hàng rào kín một phần ở tầm mắt chó, như một dải tấm che phía dưới hoặc hàng cây bụi, giảm những thứ kích thích chó sủa.
Chó bị bỏ ngoài sân một mình sủa nhiều hơn. Chó thường sủa nhiều khi ở ngoài một mình. Để chó ở trong nhà khi cả nhà đi vắng, chỉ cho ra sân khi có người, là cách đơn giản để giữ hoà khí với hàng xóm.
Giờ giấc cũng là lịch sự. Cho chó ra sân, lên sân thượng vào buổi sáng sớm hay tối muộn, khi phố yên, khiến tiếng sủa vang xa hơn. Nếu chó sủa nhiều không giảm, hãy tìm nguyên nhân với người có chuyên môn về hành vi chó.
Phân, nước tiểu và mùi ở sân. Sân trước nhà phố sát nhà hàng xóm và sát vỉa hè; phân để qua ngày, nước tiểu không rửa sẽ có mùi lan ra ngõ. Dọn ngay, rửa chỗ chó đi vệ sinh mỗi ngày.
Giữ sân đẹp khi có chó
Sân có chó thường gặp mấy vấn đề: cây bị đào gốc, cỏ cháy thành mảng ở chỗ chó đi tiểu, chậu cây bị đổ, lối đi có vết bùn. Cách xử lý là chia sân thành vùng như trong nhà: một khu chó được chạy chơi, nền chịu bẩn, có chỗ râm; một khu cây cảnh có rào thấp hoặc bồn cao; một góc vệ sinh dễ rửa, xa cửa.
Cây trồng ở sân nên chọn loài không độc với chó và chịu được va chạm; tránh trúc đào, vạn tuế, đỗ quyên ở nơi chó tới được. Bồn cây xây cao ngang đầu gối giúp giữ đất, chó ít đào, lại tạo chỗ ngồi cho người. Lớp phủ mặt đất bằng sỏi lớn ở gốc cây giảm đào bới.
Lối đi từ cổng vào nhà nên là vật liệu dễ rửa, có độ dốc thoát nước, để bùn đất không theo chân chó vào nhà. Một vòi nước gần cửa, một chậu rửa chân thấp, một chiếc khăn treo sẵn giúp việc lau chân trở thành thói quen sau mỗi lần đi dạo.
Cuối cùng, sân có chó vẫn có thể là mặt tiền đẹp của ngôi nhà: cổng có tấm lưới phía dưới cùng màu với khung, hàng rào cây bụi, góc có mái che với đệm nằm hợp màu với gạch sân. Khi an toàn được tính từ đầu, cái đẹp không phải nhường chỗ.
Rà sân trước khi đón chó mới về
Chó mới về nhà, nhất là chó con hoặc chó nhận nuôi chưa quen chỗ, là những con hay tìm đường ra nhất. Trước ngày đón chó, đi một vòng sân với con mắt của một con chó nhỏ:
- Cúi xuống ngang tầm chó, nhìn dọc chân cổng, chân hàng rào, góc tường: mọi khe đủ cho đầu chó lọt đều phải bịt.
- Tìm những vật có thể làm bậc: bồn cây, thùng nước, ghế, xe đạp, đống gạch sát tường rào; dời chúng vào giữa sân.
- Dọn các thứ nguy hiểm khỏi nền sân: dây điện, ống dẫn, hoá chất tẩy rửa, phân bón, bả chuột, mảnh vỡ.
- Kiểm tra cây ở sân và bồn cây xem có loài độc với chó hay không; dọn lá rụng, hạt rụng của các loài đáng ngờ.
- Xác định chỗ râm, chỗ nước, chỗ vệ sinh và chỗ chó vào nhà; đặt sẵn trước khi chó đến.
- Thống nhất với cả nhà quy tắc một lớp luôn đóng, người nào mở cổng thì người đó kiểm tra chó ở đâu.
Những ngày đầu, chỉ cho chó ra sân khi có người ở cùng, quan sát chó đi đâu, ngửi đâu, thử chỗ nào. Chó thường cho chủ biết điểm yếu của hàng rào nhanh hơn bất cứ lần kiểm tra nào.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho chó ở hẳn ngoài sân không?
Chó là con vật cần gần người; ở hẳn ngoài sân, chó dễ buồn chán, sủa nhiều, chịu nắng mưa. Sân nên là chỗ chó ra chơi khi có người và có chỗ râm, nước; chỗ ngủ chính nên ở trong nhà hoặc khu có mái che kín gió.
Xây hàng rào cao ra sát vỉa hè có cần xin phép không?
Việc xây, sửa cổng, tường rào, thay đổi mặt tiền có thể cần tuân theo quy định quản lý xây dựng và cảnh quan của địa phương. Trước khi làm, nên hỏi cơ quan quản lý xây dựng cấp xã, phường hoặc nơi tiếp nhận hồ sơ xây dựng hiện hành.
Chó đào gốc cây ở sân thì làm sao?
Đào là hành vi tự nhiên của nhiều chó. Rào thấp quanh bồn cây, phủ sỏi lớn ở gốc, và cho chó một góc được phép đào, như một hố cát nhỏ, thường hiệu quả hơn cấm. Chó đào nhiều do buồn chán nên được vận động, chơi nhiều hơn.
Mùa mưa, sân trước ngập thì chó ở đâu?
Nên có chỗ cao ráo có mái che hoặc cho chó vào trong nhà. Nước ngập ở sân nhà phố có thể lẫn nước cống, rác; sau khi chó lội nước ngập, lau rửa chân kỹ. Nếu chó có vết thương hở tiếp xúc với nước bẩn, hỏi bác sĩ thú y.
Sân thượng có điều hoà, dàn nóng thì có nguy hiểm cho chó không?
Dàn nóng thổi gió nóng và có quạt quay; chó nằm sát dàn nóng có thể bị nóng, cắn dây điện. Nên rào chắn quanh dàn nóng và dây điện, để chó không tới gần, đồng thời vẫn chừa lối cho thợ bảo trì.
Người giao hàng hay để cổng mở, chó chạy ra thì phải làm gì?
Gắn chốt tự đóng hoặc lò xo nhẹ cho cổng, đặt hộp nhận hàng ở ngoài cổng, và giữ chó trong nhà vào giờ thường có giao hàng. Hai lớp chặn giữa nhà và đường vẫn là cách an toàn nhất.