Nhà vườn ven đô là căn nhà nằm trên một khu đất rộng hơn đất phố, có vườn cây, sân, có khi có ao, ở vùng giáp ranh giữa thành phố và nông thôn. Sống ở đây được không gian xanh, yên tĩnh, không khí thoáng và chỗ cho trẻ con chạy nhảy, nhưng đổi lại là đường đi làm xa hơn, khu vườn đòi công chăm, côn trùng và rắn, nước sinh hoạt, an ninh và dịch vụ quanh nhà phải tự lo nhiều hơn.
Nhiều gia đình chuyển về nhà vườn với hình ảnh những buổi chiều ngồi hiên ngắm cây, rồi vài năm sau thấy mình dành cả cuối tuần cắt cỏ, dọn lá, phát cành. Khu vườn chỉ thật sự là niềm vui khi quy mô và kiểu vườn vừa với sức và thời gian của người ở.
Phần dưới giúp hình dung một tuần sống ở nhà vườn ven đô, cách thiết kế khu vườn ít chăm, những chuyện thực tế về nước, côn trùng, an ninh, chuyện hoà nhập với làng xóm cũ và những điều nên kiểm trước khi quyết định chuyển về.
Một tuần ở nhà vườn ven đô trông như thế nào
Hình dung một gia đình giả định: hai vợ chồng đi làm trong thành phố, hai con nhỏ, ông bà nội ở cùng, chuyển về một nhà vườn cách trung tâm khoảng nửa giờ đến một giờ đi xe. Ngày thường, mọi chuyện xoay quanh quãng đường: đưa con đi học, đi làm, đi chợ đều cần xe, giờ cao điểm có thể lâu hơn dự tính. Ông bà ở nhà cả ngày, vui với vườn, nhưng cần có cách liên lạc nhanh và có người gần nhà khi cần đi khám.
Cuối tuần là lúc khu vườn đòi hỏi: cắt cỏ, tỉa cành, dọn lá, kiểm tra ống tưới, thông rãnh thoát nước. Với một khu vườn vài trăm mét vuông trồng nhiều loại cây, việc này có thể tốn trọn một buổi mỗi tuần, nhiều hơn vào mùa mưa khi cỏ mọc nhanh. Đổi lại, trẻ con có chỗ chơi ngoài trời, bữa cơm có rau nhà trồng, buổi tối yên tĩnh hơn hẳn phố.
Những ngày mưa bão là phép thử: đường vào nhà có ngập không, cây có đổ vào nhà không, điện có mất lâu không. Ven đô thường là nơi hạ tầng đang hoàn thiện, nên những thứ ở phố được coi là đương nhiên ở đây có khi phải tự chuẩn bị. Biết trước nhịp sống này giúp gia đình chọn đúng vị trí và đúng quy mô vườn.
Thiết kế khu vườn ít chăm cho người bận rộn
Chia vườn thành vùng chăm nhiều và vùng để tự nhiên. Gần nhà là vùng chăm kỹ: bồn rau nhỏ, vài chậu hoa, bãi cỏ nơi trẻ chơi. Xa nhà là vùng cây lâu năm, cây ăn quả, cây bóng mát, cho phép mọc tự nhiên hơn, chỉ cần dọn định kỳ. Cách chia này giúp phần lớn công sức dồn vào chỗ người ở nhìn thấy và dùng nhiều nhất.
Ít loại cây, nhiều cây cùng loại. Vườn trồng mỗi thứ một cây trông phong phú nhưng mỗi cây một kiểu chăm, một mùa sâu bệnh. Chọn ít loại hợp đất và khí hậu địa phương, trồng thành cụm, chăm sẽ nhẹ hơn và vườn trông có trật tự hơn.
Lối đi cứng giữa vườn. Lối lát gạch, đá hoặc sỏi từ cổng vào nhà, từ nhà ra các góc vườn giúp đi lại không lấm bùn khi mưa, xe đẩy, xe lăn đi được, cỏ không lan vào nhà. Đây là khoản đầu tư đáng làm sớm.
Tưới đơn giản, thoát nước kỹ. Hệ ống tưới nhỏ giọt hoặc vòi đặt sẵn ở vài điểm tiết kiệm nhiều thời gian. Nhưng quan trọng hơn là thoát nước: nước đọng trong vườn là chỗ muỗi đẻ và làm úng rễ. Rãnh thoát và độ dốc nên tính trước khi trồng cây lớn.
Cây lớn cách nhà một khoảng an toàn. Cây to sát nhà cho bóng mát nhưng rễ có thể làm nứt nền, cành có thể gãy vào mái khi gió lớn, lá làm tắc máng xối. Trồng cây lớn xa tường, cắt tỉa trước mùa mưa bão là thói quen nên có.
Những chuyện thực tế ít ai nói trước
Sống gần thiên nhiên đi kèm với những việc mà người quen ở phố có khi không nghĩ tới:
- Nước sinh hoạt. Nơi chưa có nước máy, gia đình dùng nước giếng khoan hoặc giếng đào. Nên cho xét nghiệm chất lượng nước ở cơ sở có chức năng trước khi dùng để ăn uống, và có phương án lọc phù hợp với kết quả.
- Côn trùng và rắn. Muỗi, kiến, rết, có khi có rắn ở những vườn rậm. Phát quang quanh nhà, không để đống gạch đá, củi lá sát tường, lắp lưới cửa sổ, đi ủng khi dọn vườn là biện pháp cơ bản.
- Điện và mạng. Ven đô có khi mất điện lâu hơn, sóng điện thoại và internet yếu hơn. Người làm việc tại nhà nên kiểm tra trước ở chính vị trí căn nhà.
- Rác và nước thải. Hỏi rõ lịch thu gom rác, nơi thoát nước thải. Đừng chôn hay đốt rác trong vườn.
- An ninh. Nhà cách xa hàng xóm, tường rào dài, ban đêm vắng. Đèn chiếu sáng quanh nhà, cổng chắc, làm quen với hàng xóm để có người để mắt khi đi vắng.
- Đi khám bệnh, cấp cứu. Biết trước cơ sở y tế gần nhất và đường đi nhanh nhất, nhất là khi trong nhà có người già.
Những việc này không phải lý do để bỏ ý định về nhà vườn, nhưng là những thứ cần có câu trả lời trước khi chuyển đến, không phải sau.
Hoà nhập với làng xóm cũ
Nhiều khu ven đô vốn là làng, nơi người dân sống với nhau nhiều đời, có nếp sinh hoạt chung: giờ giấc, việc hiếu hỉ, những buổi làm đường, dọn kênh, giữ an ninh xóm. Gia đình từ phố chuyển về thường được nhìn với chút tò mò. Cách tốt nhất để hoà nhập là chào hỏi, tham gia những việc chung của xóm, góp công góp sức như mọi nhà, và tôn trọng nếp sống đã có.
Có những va chạm hay gặp: người mới xây tường rào cao kín mít làm xóm thấy xa cách, mở nhạc to vào buổi tối khi cả xóm ngủ sớm, đậu ô tô chắn ngõ nhỏ, than phiền về tiếng gà gáy, tiếng chó sủa vốn là chuyện bình thường của làng. Ngược lại, gia đình mới cũng có thể khó chịu vì những thói quen như đốt rơm rác, nuôi gia súc gần nhà. Nói chuyện trực tiếp, nhẹ nhàng, tìm điểm chung thường hiệu quả hơn phản ánh lên chính quyền ngay từ đầu.
Mặt tốt là hàng xóm ở làng thường gắn bó, sẵn lòng giúp khi có chuyện. Một gia đình được xóm quý thì nhà vườn cũng được trông giúp khi đi vắng, tin tức về nước, điện, đường sá cũng đến nhanh hơn mọi kênh khác.
Trước khi quyết định về nhà vườn, kiểm những gì
Những câu hỏi dưới đây giúp tránh cảnh mua rồi mới thấy không hợp. Chuyện giá đất, định giá nhà vườn thuộc phạm vi mua bán, không bàn ở đây.
- Đi thử quãng đường từ căn nhà tới chỗ làm, trường học vào đúng giờ cao điểm, cả ngày mưa.
- Đến vào buổi tối và sau trận mưa lớn: đường có đèn không, có ngập không, khu vườn thoát nước ra sao.
- Hỏi rõ phần đất được phép xây nhà và phần là đất vườn, đất nông nghiệp. Chỉ được xây trên phần đất có mục đích phù hợp; hỏi cơ quan quản lý đất đai địa phương khi chưa rõ.
- Ước lượng thời gian chăm vườn mỗi tuần và ai trong nhà sẽ làm. Nếu không ai có thời gian, thu nhỏ phần vườn chăm kỹ ngay từ đầu.
- Kiểm tra nước, điện, sóng điện thoại tại chính căn nhà.
- Nói chuyện với vài hàng xóm để biết chuyện ngập, chuyện an ninh, chuyện quy hoạch đường sá sắp tới.
- Nghĩ tới mười năm sau: khi con lớn đi học xa, khi ông bà yếu hơn, căn nhà và khu vườn còn hợp không.
Nhà vườn ven đô hợp nhất với gia đình thật sự muốn sống chậm hơn và có người ở nhà nhiều. Với gia đình mà cả nhà vắng từ sáng tới tối, một căn nhà có khoảng sân nhỏ trong phố có khi lại cho cảm giác gần thiên nhiên hơn một khu vườn không ai kịp ngắm.
Ngôi nhà trong vườn: thiết kế cho khí hậu và cho tuổi già
Đất rộng cho phép ngôi nhà trải ra thay vì chồng tầng. Một căn nhà một hoặc hai tầng, có hiên rộng, cửa mở ra vườn ở nhiều phía, đón gió xuyên phòng là kiểu nhà hợp khí hậu nóng ẩm và hợp với nhịp sống nhà vườn. Hiên là nơi chuyển tiếp giữa nhà và vườn: chỗ cởi giày, để nông cụ, ngồi nghỉ sau khi làm vườn, phơi đồ khi trời mưa.
Nên tính phòng của người lớn tuổi ở tầng trệt, có lối ra vườn bằng phẳng, không bậc cao, để ông bà tự đi dạo được. Lối đi trong vườn không trơn, có đèn ban đêm. Đây là những điều dễ làm khi xây mới, khó sửa khi đã xong.
Một lưu ý nữa là đừng để ngôi nhà nhỏ đi mà công trình phụ to ra: nhà kho, chuồng trại, mái che xe chiếm dần khu vườn sau vài năm. Đặt các công trình phụ gọn về một góc, cách nhà ở một khoảng hợp lý, để khu vườn vẫn là khu vườn.
Trẻ nhỏ và người già trong khu vườn: an toàn trước, đẹp sau
Rào quanh ao, giếng, bể nước. Trẻ nhỏ có thể đuối nước chỉ trong vài phút ở một vũng nước sâu. Giếng có nắp chắc, bể có nắp đậy, ao có rào chắn là điều kiện bắt buộc khi nhà có trẻ dưới tuổi đi học, dù khu vườn có kém đẹp đi đôi chút.
Cất kỹ nông cụ và hoá chất. Liềm, kéo cắt cành, máy cắt cỏ, phân bón, thuốc trừ sâu cần chỗ cất có khoá, cao hơn tầm với của trẻ. Nhiều tai nạn trong vườn xảy ra khi người lớn để dụng cụ lại giữa chừng công việc.
Lối đi phẳng, không trơn, có đèn. Người già ngã trong vườn thường do rêu trên gạch, rễ cây trồi lên, bậc thềm không đều, đi ra vườn lúc chập tối. Lát lối đi bằng vật liệu nhám, sửa những chỗ gồ ghề, đặt đèn dọc lối chính là việc nhỏ mà hiệu quả lớn.
Biết những cây có gai, có nhựa độc phổ biến. Một số cây cảnh quen thuộc có gai sắc hoặc nhựa gây ngứa, gây hại khi nuốt phải. Với nhà có trẻ nhỏ và thú cưng, nên hỏi người hiểu cây trước khi trồng và trồng những cây này xa lối chơi.
Chỗ ngồi nghỉ có bóng mát. Người lớn tuổi làm vườn dễ mệt vì nắng. Vài chỗ ngồi dưới bóng cây, gần vòi nước, giúp ông bà làm vườn từng chút mà không quá sức.
Câu hỏi thường gặp
Nhà vườn ven đô có hợp với người làm việc tại nhà không?
Hợp, nếu sóng điện thoại và internet ổn định, điện ít mất. Không gian yên tĩnh và cảnh xanh giúp làm việc dễ chịu. Nên có một phòng làm việc tách khỏi khu sinh hoạt, và phương án dự phòng điện, mạng cho những ngày mưa bão.
Nuôi gà, vịt trong nhà vườn ven đô có ổn không?
Tuỳ quy định địa phương và khoảng cách với hàng xóm. Chuồng nên đặt xa nhà ở và xa giếng nước, giữ vệ sinh để tránh mùi và ruồi. Nhiều khu đang đô thị hoá hạn chế chăn nuôi, nên hỏi trước.
Cây ăn quả nào dễ chăm cho người mới làm vườn?
Nên chọn cây đã quen trồng ở địa phương, vì hợp đất và khí hậu, ít sâu bệnh lạ. Hỏi hàng xóm trong xóm trồng gì và cây nào đậu quả tốt là cách nhanh nhất. Chuyện kỹ thuật trồng cây cụ thể thuộc các chuyên mục làm vườn.
Có nên đào ao trong nhà vườn không?
Ao làm cảnh quan đẹp và giúp mát, nhưng cần nghĩ tới an toàn cho trẻ nhỏ, muỗi nếu nước tù, và công nạo vét. Nhà có con nhỏ nên rào chắn quanh ao hoặc chờ con lớn hơn mới làm.
Nhà vườn có nên xây tường rào cao kín không?
Tường rào cần chắc cho an ninh, nhưng tường cao kín toàn bộ làm vườn bí gió và tạo cảm giác xa cách với xóm. Có thể kết hợp tường thấp với hàng rào thoáng, cây xanh, và cổng chắc chắn.
Ông bà lớn tuổi ở nhà vườn một mình có an toàn không?
Có thể, nếu có cách liên lạc nhanh, hàng xóm thân để ý, lối đi trong nhà và vườn không trơn trượt, có đèn ban đêm. Nên có lịch người nhà gọi điện hoặc ghé thăm đều đặn, và biết trước đường tới cơ sở y tế gần nhất.