Ban công và sân thượng xuống cấp phần lớn không vì nắng mà vì nước không thoát kịp. Nước đọng ngày này qua ngày khác ngấm dần qua những khe nhỏ nhất, làm lớp chống thấm lão hoá nhanh, rồi lộ ra thành vệt ố trên trần tầng dưới. Việc của chủ nhà không phải là tự chống thấm mà là giữ đường thoát luôn thông, nhận ra sớm dấu hiệu bất thường và gọi đúng người trước khi vết thấm lan rộng.
Bài này giải thích hệ thoát nước của một ban công, sân thượng gồm những gì, đi qua các dấu hiệu sắp tắc và dấu hiệu đã thấm theo thứ tự từ nhẹ tới nặng, đưa ra lịch kiểm tra theo mùa và một phép thử nước đơn giản chủ nhà tự làm được. Kỹ thuật chống thấm, lựa chọn vật liệu và thi công lại lớp chống thấm thuộc chuyên môn của thợ, được nhắc tới ở mức giúp bạn trao đổi với họ.
Hệ thoát nước của ban công và sân thượng gồm những gì
Một ban công hay sân thượng thoát nước tốt nhờ bốn thành phần làm việc cùng nhau. Thứ nhất là mặt sàn có độ dốc về phía điểm thu nước; độ dốc này thường rất nhỏ, chỉ khoảng một vài phần trăm, tức là một vài xăng-ti-mét trên mỗi mét dài, đủ để nước tự chảy mà người đi không cảm thấy. Thứ hai là phễu thu hay ga thu nước trên sàn, có nắp chắn rác. Thứ ba là ống thoát dẫn nước từ phễu xuống tầng dưới hoặc ra hệ thoát chung. Thứ tư là lớp chống thấm nằm dưới lớp gạch hoàn thiện, đón phần nước thấm qua mạch gạch và dẫn về phễu.
Bốn thành phần này phụ thuộc nhau. Sàn dốc sai thì nước đọng dù phễu thông. Phễu tắc thì sàn dốc đúng cũng vô ích. Ống thoát nhỏ hoặc nối gấp khúc thì mưa lớn vẫn dâng. Lớp chống thấm hỏng thì phần nước luồn qua mạch gạch sẽ đi thẳng vào kết cấu. Khi có sự cố, nguyên nhân hiếm khi chỉ nằm ở một chỗ.
Sân thượng khác ban công ở quy mô: diện tích lớn hơn nhiều, hứng toàn bộ nước mưa trên mặt, thường có nhiều phễu thu, có tường rào hoặc tường chắn mái bao quanh, và ngay bên dưới là phòng ở tầng trên cùng. Ban công nhỏ hơn nhưng có điểm yếu riêng: sát cửa vào nhà, nước đọng là tràn thẳng vào phòng. Ở cả hai, nguyên tắc vẫn là nước phải đi ra nhanh hơn nước đi vào.
Dấu hiệu theo mức độ: từ sắp tắc tới đã thấm
Phần lớn chủ nhà chỉ biết có chuyện khi trần nhà đã loang. Thực ra trước đó thường có những dấu hiệu nhẹ hơn, dễ nhận ra nếu biết nhìn.
| Mức | Dấu hiệu | Ý nghĩa thường gặp | Nên làm |
|---|---|---|---|
| Nhẹ | Nước rút chậm quanh phễu sau mưa; có tiếng ọc ọc | Phễu hoặc đoạn ống ngay dưới đang bị rác, lá, đất bám | Mở nắp, dọn rác, xối nước thử |
| Nhẹ | Vũng nước đọng ở cùng một chỗ sau mỗi trận mưa | Sàn lún hoặc dốc sai cục bộ | Đánh dấu, theo dõi, báo thợ khi làm lại sàn |
| Vừa | Mạch gạch đổi màu, có rêu, gạch kêu bộp khi gõ | Nước đã luồn xuống dưới lớp gạch | Gọi thợ kiểm tra lớp chống thấm |
| Vừa | Chân tường sát sàn sân thượng bong sơn, có vệt muối trắng | Nước thấm ngược lên chân tường | Kiểm chỗ tiếp giáp tường – sàn |
| Nặng | Trần tầng dưới có vệt ố, phồng sơn, nhỏ giọt | Nước đã đi qua kết cấu sàn | Gọi thợ chống thấm; vết nứt lớn thì mời kỹ sư |
| Nặng | Nước trào ngược lên từ phễu khi mưa lớn | Ống thoát chung tắc hoặc quá tải | Không bịt phễu; gọi thợ thông ống, ở chung cư báo ban quản lý |
Dấu hiệu nhẹ là lúc rẻ và dễ xử lý nhất. Một nắp phễu được dọn mỗi tháng mùa mưa có thể giúp tránh được một lần đục cả sàn sân thượng vài năm sau.
Phép thử nước chủ nhà tự làm
Phép thử này giúp bạn biết sàn có dốc đúng và phễu có thông không, mà không cần dụng cụ đặc biệt. Làm vào ngày khô ráo để dễ thấy nước đọng.
- Dọn sạch mặt sàn và mở nắp phễu thu, lấy hết rác, lá, tóc, đất bám quanh miệng phễu.
- Đổ một xô nước ở điểm xa phễu thu nhất. Quan sát dòng nước: chảy thẳng về phễu là dốc đúng; tản ra, đứng yên hoặc chảy về phía cửa là có vấn đề.
- Đổ liên tục vài xô vào gần phễu. Nước phải xuống nhanh, không dâng lên miệng phễu; nếu dâng, đoạn ống bên dưới có thể đang hẹp lại.
- Chờ khoảng nửa giờ rồi đi một vòng, đánh dấu những chỗ còn vũng bằng phấn hoặc băng dính.
- Xuống tầng dưới kiểm tra trần ngay phía dưới phễu và chỗ có vũng, xem có vệt ẩm mới không.
- Chụp ảnh và ghi ngày; lặp lại sau mùa mưa để so sánh.
Kết quả phép thử là thông tin quý khi gọi thợ: bạn chỉ được chỗ đọng, chỗ chậm, chỗ ẩm, thay vì mô tả chung chung là sân thượng bị thấm. Không đổ quá nhiều nước nếu trần tầng dưới đã có dấu hiệu thấm, để tránh làm hỏng thêm.
Những nguyên nhân tắc hay gặp nhất
Lá cây và hoa rụng. Nhà có cây xanh trên sân thượng hoặc cây lớn bên cạnh, mỗi trận mưa là một lớp lá trôi về phễu. Lá ướt đè lên nắp chắn rác thành một tấm thảm kín. Mùa cây rụng lá cần dọn thường xuyên hơn.
Đất trôi từ chậu và bồn cây. Đất từ chậu cây tràn ra khi tưới, theo nước về phễu và lắng trong ống. Đất lắng lâu ngày cứng lại như bùn khô, rất khó thông. Lót đáy chậu bằng vải lọc và đặt chậu trên khay giúp giữ đất lại.
Xơ vải và tóc từ khu giặt phơi. Ban công, lô gia đặt máy giặt hoặc giặt tay thường có xơ vải, tóc theo nước xuống phễu. Chúng quấn thành búi, giữ rác lại. Phễu ở khu giặt nên có lưới chắn mịn và được dọn hằng tuần.
Rác, túi ni lông, đồ chơi trẻ em. Gió thổi rác vào, trẻ con làm rơi đồ chơi nhỏ, chai nắp xuống phễu. Phễu không có nắp chắn hoặc nắp bị gãy là cửa ngõ cho mọi thứ này.
Ống thoát quá nhỏ hoặc nối gấp khúc. Đây là lỗi thiết kế, thi công, chủ nhà không tự sửa được nhưng nên biết. Nếu mưa vừa phải mà phễu đã dâng dù sạch rác, rất có thể ống thoát không đủ năng lực, cần thợ khảo sát.
Những thói quen vô tình làm hỏng đường thoát nước
Đổ nước rửa có dầu mỡ, vữa, sơn xuống phễu ban công. Phễu ban công, sân thượng chỉ dành cho nước mưa và nước sinh hoạt nhẹ. Nước có dầu mỡ đông lại trong ống; vữa, xi măng thừa sau khi sửa nhà đông cứng trong ống như bê tông. Thợ sửa nhà hay tiện tay xả xuống phễu gần nhất, chủ nhà nên dặn trước.
Lát thảm, sàn gỗ ngoài trời đè kín sàn. Sàn gỗ nhựa ngoài trời, thảm cỏ nhân tạo, tấm ghép đặt chồng lên sàn sân thượng che mất phễu thu và giữ lớp nước mỏng bên dưới. Nếu muốn lát, phải để hở hoặc làm nắp mở được ngay vị trí phễu, kê sàn trên chân đế để nước chảy bên dưới.
Đặt chậu lớn đè lên hoặc chắn trước phễu. Chậu đặt đúng đường nước chảy về phễu làm nước phải đi vòng, đọng lại sau chậu. Giữ một vùng trống quanh mỗi phễu để dọn và quan sát dễ dàng.
Khoan, bắt vít xuống sàn sân thượng. Dựng mái che, giàn cây, chân bồn nước bằng cách khoan thẳng xuống sàn có thể làm thủng lớp chống thấm. Những việc này nên làm theo phương án có xử lý chống thấm tại chân, do thợ có chuyên môn thực hiện.
Để sân thượng thành kho đồ cũ. Đồ cũ chất đống giữ ẩm, giữ rác, che mặt sàn khiến bạn không thấy được vết nứt hay vũng đọng. Sân thượng gọn là sân thượng dễ kiểm tra.
Lịch kiểm tra theo mùa cho chủ nhà
Bảo dưỡng thoát nước không cần nhiều thời gian nếu làm đều. Một lịch đơn giản cho nhà phố có ban công và sân thượng:
- Hằng tuần trong mùa mưa: nhìn qua phễu thu ban công, sân thượng; nhặt lá, rác trên nắp.
- Hằng tháng: mở nắp phễu, dọn sạch miệng ống, xối nước thử; lau rãnh ray cửa trượt ra ban công.
- Đầu mùa mưa: làm phép thử nước đầy đủ, kiểm máng thu của mái hiên, mái tôn, xem mạch gạch và chân tường.
- Sau mỗi trận mưa bão: đi một vòng sân thượng, dọn cành lá, kiểm phễu, xem trần tầng dưới.
- Cuối mùa mưa: ghi lại những chỗ đọng, chỗ ố, để lên kế hoạch sửa trong mùa khô, thời điểm thuận lợi nhất cho thợ làm chống thấm.
- Vài năm một lần, hoặc khi chuyển về nhà cũ: mời thợ có chuyên môn kiểm tra tổng thể lớp chống thấm và ống thoát.
Nếu bạn sống ở chung cư, phần phễu thu trong ban công, lô gia thường thuộc trách nhiệm căn hộ, còn ống thoát đứng chung thuộc toà nhà. Khi có hiện tượng trào ngược hay thấm xuống căn hộ dưới, báo ban quản lý để cùng xác định phạm vi.
Làm việc với thợ chống thấm: chủ nhà cần hỏi gì
Khi đã tới mức phải sửa, chủ nhà thường bối rối giữa nhiều lời khuyên khác nhau: người bảo chỉ cần quét thêm một lớp phủ, người bảo phải đục hết gạch làm lại từ đầu. Bạn không cần thành chuyên gia chống thấm, nhưng nên hỏi được vài câu để đánh giá phương án. Thứ nhất, nguyên nhân là gì: nước vào từ đâu, đi đường nào. Một phương án tốt bắt đầu bằng chẩn đoán, không bắt đầu bằng tên vật liệu.
Thứ hai, phương án xử lý cả độ dốc và phễu thu hay chỉ phủ bề mặt. Nếu sàn đang đọng nước vì dốc sai, phủ thêm lớp chống thấm lên trên mà không sửa dốc thì nước vẫn đọng, lớp mới chỉ kéo dài thời gian trước khi hỏng lại. Thứ ba, chỗ tiếp giáp tường và sàn, chân phễu thu, chân lan can được xử lý thế nào, vì đây là những điểm hay hỏng nhất. Thứ tư, có thử nước sau khi làm hay không: ngâm nước thử một thời gian trước khi lát lại gạch là cách kiểm hay được nhắc tới.
Cuối cùng, hỏi về thời gian bảo hành và những việc chủ nhà phải làm để giữ bảo hành, chẳng hạn không khoan đục lên sàn, không đặt bồn cây xây cố định lên lớp chống thấm mới. Mọi trao đổi nên ghi lại bằng văn bản đơn giản. Chi tiết kỹ thuật về vật liệu và quy trình thuộc về các trang chuyên về kỹ thuật chống thấm.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên dọn phễu thu nước sân thượng một lần?
Trong mùa mưa nên nhìn qua hằng tuần và mở nắp dọn hằng tháng; nhà có nhiều cây hoặc cây lớn bên cạnh thì dọn thường xuyên hơn. Sau mỗi trận mưa bão nên kiểm tra ngay. Mùa khô có thể thưa hơn nhưng vẫn nên dọn định kỳ.
Sân thượng đọng nước một chỗ sau mưa có nguy hiểm không?
Một vũng nhỏ rút trong vài giờ thường chưa nguy hiểm ngay, nhưng là dấu hiệu dốc sàn sai cục bộ hoặc lún. Nước đọng lâu ngày làm lớp chống thấm lão hoá nhanh. Nên đánh dấu, theo dõi và xử lý khi làm lại sàn.
Có nên bịt phễu thu khi nước trào ngược lên?
Không. Bịt phễu khiến mưa lớn không có chỗ thoát, nước dâng và tràn vào nhà. Trào ngược là dấu hiệu ống thoát chung bị tắc hoặc quá tải, cần thợ thông ống; ở chung cư thì báo ban quản lý.
Trần tầng dưới bị ố ngay dưới sân thượng thì làm gì trước?
Chụp ảnh, đánh dấu phạm vi vết ố, kiểm phễu thu và sàn sân thượng ngay phía trên. Sau đó gọi thợ chống thấm có chuyên môn để chẩn đoán. Nếu có vết nứt lớn ở trần hoặc sàn, mời kỹ sư xem trước.
Tự quét thêm lớp chống thấm lên sân thượng có được không?
Lớp phủ bề mặt có thể giúp tạm thời ở chỗ nứt nhỏ, nhưng không sửa được sàn dốc sai, phễu thu hỏng hay lớp chống thấm bên dưới đã hỏng. Quét sai loại vật liệu còn làm việc sửa sau này khó hơn. Nên để thợ có chuyên môn chẩn đoán trước.
Chậu cây trên sân thượng có làm tắc thoát nước không?
Có, khi đất trôi theo nước tưới và lá rụng về phễu. Lót đáy chậu bằng vải lọc, đặt chậu trên khay hoặc chân đế, không đặt chậu đè lên phễu thu và dọn lá rụng thường xuyên sẽ hạn chế được.