Một mặt tiền nhà phố trông rối hiếm khi là do màu sơn hay kiểu cửa. Thủ phạm thường là những thứ không có chỗ trong bản vẽ: cục nóng điều hoà gắn ở đâu tiện đó, dây điện và cáp vắt ngang, ống thoát nước mưa và ống nước ngưng chạy chéo, mái che tạm thêm dần theo năm, khung sắt bao kín ban công, đồ phơi và bồn nước lộ ra phố. Cách chữa tận gốc là dành chỗ cho từng thứ ngay từ khi thiết kế, gom chúng vào vài vị trí có chủ đích và che bằng chính kiến trúc.
Điều đáng chú ý là phần lớn những thứ gây rối đều cần thiết. Không ai có thể bỏ điều hoà, đường điện hay chỗ phơi đồ. Vấn đề không nằm ở việc có chúng, mà ở chỗ chúng được thêm vào sau, mỗi lần một thợ, không ai nhìn tổng thể. Một bản vẽ mặt đứng chỉ có tường, cửa và lan can là bản vẽ chưa xong.
Bài này điểm qua từng nhóm thứ hay làm mặt tiền rối, vì sao chúng gây rối và cách đặt chỗ cho chúng khi xây mới hoặc khi có dịp sửa. Trình tự cải tạo một mặt tiền cũ theo lớp được bàn ở bài riêng trong chuyên mục; ở đây tập trung vào từng nhóm thiết bị.
Vì sao những thứ nhỏ phá mặt tiền nhanh như vậy
Mắt người đọc mặt tiền theo các đường và các mảng. Một mặt tiền có tỷ lệ tốt dựa vào vài đường ngang, vài trục đứng và những mảng tường, cửa rõ ràng. Thiết bị gắn thêm phá vỡ chính những đường và mảng đó: cục nóng điều hoà nằm lệch trục cửa, ống nước chạy chéo cắt ngang đường ô văng, dây điện tạo một lớp đường mảnh chồng lên mọi thứ. Mỗi thứ nhỏ, nhưng chúng thuộc về một trật tự khác, ngẫu nhiên, và trật tự ngẫu nhiên luôn thắng trật tự thiết kế trong cảm nhận của người nhìn.
Thứ hai, thiết bị thường có màu và chất liệu lạc tông: vỏ cục nóng màu trắng sữa, ống nhựa xám, dây cáp đen, mái tôn xanh, giá đỡ sắt gỉ. Năm sáu màu như vậy xuất hiện trên bốn mét mặt tiền đã đủ làm mất ý đồ phối màu của chủ nhà.
Thứ ba, chúng xuống cấp nhanh hơn kiến trúc. Giá đỡ gỉ chảy thành vệt, ống nước ngưng nhỏ giọt làm rêu tường, mái bạt rách, dây điện chùng xuống. Mặt tiền mới sơn hai năm vẫn có thể trông cũ kỹ chỉ vì những thứ gắn lên nó. Vì vậy tính chỗ cho thiết bị không chỉ là chuyện thẩm mỹ lúc mới xây, mà là cách giữ mặt tiền đẹp lâu.
Cục nóng điều hoà: thủ phạm số một
Dành vị trí ngay từ bản vẽ. Mỗi phòng có điều hoà cần một chỗ đặt cục nóng. Nhà ống bốn tầng có thể cần năm sáu cục nóng. Nếu bản vẽ không có vị trí, thợ sẽ gắn ở chỗ gần phòng nhất, thường là ngay giữa tường mặt tiền.
Gom về một hai vị trí, xếp thẳng hàng. Ví dụ một hốc kỹ thuật ở góc ban công các tầng, hoặc một cột cục nóng chồng theo chiều đứng sau lớp lam. Xếp thẳng hàng tạo trật tự ngay cả khi vẫn nhìn thấy.
Che mà không bịt. Cục nóng cần thoáng để thải nhiệt; bịt kín bằng hộp đặc làm máy chạy nóng, tốn điện và nhanh hỏng. Lam thưa, lưới hoặc bông gió đặt cách máy một khoảng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và thợ điện lạnh là cách che hợp lý.
Không thổi gió nóng và nhỏ nước xuống người đi đường. Cục nóng thấp, thổi thẳng ra vỉa hè và nước ngưng nhỏ xuống phố gây phiền cho người qua lại, và ở nhiều đô thị có quy định quản lý về việc này. Nước ngưng nên dẫn về ống thoát chung.
Có lối bảo dưỡng. Thợ cần với tới cục nóng để vệ sinh, sửa chữa mà không phải đu ra ngoài. Vị trí đặt trong ban công hoặc hốc có sàn thao tác vừa gọn vừa an toàn.
Dây điện, cáp viễn thông và đồng hồ
Dây điện, cáp internet, cáp truyền hình từ cột ngoài phố vào nhà là một phần lớn của cảnh rối trên nhiều tuyến phố. Phần nằm trên cột và ngoài phạm vi nhà bạn thuộc đơn vị cung cấp dịch vụ và chính quyền đô thị, chủ nhà không tự xử lý. Nhưng đoạn từ mép nhà vào trong, cùng các đường dây chạy trên mặt tiền, là thứ có thể làm gọn.
Khi xây mới hoặc sửa lớn, hãy yêu cầu một điểm vào chung cho mọi đường dây, thường ở tầng trệt hoặc tầng hai, có ống chờ đi âm vào trong tường để dây không phải chạy trên mặt tiền. Khi có nhà cung cấp mới tới lắp đặt, dây sẽ đi theo ống chờ thay vì mỗi người khoan một lỗ. Đồng hồ điện, nước nên có hộp đặt ở vị trí đã định, có cánh che, màu ăn với phần đế.
Với nhà cũ, dây còn dùng được có thể gom vào máng nhựa hoặc ống đi thẳng đứng sát mép mặt tiền, sơn cùng màu tường. Dây chết cần xác định với đơn vị cung cấp rồi gỡ. Mọi việc liên quan tới đường điện vào nhà nên do thợ điện có chuyên môn và đơn vị điện lực thực hiện; đây là việc an toàn, không phải việc trang trí.
Ống nước mưa, ống nước ngưng và máng xối
Nước mưa từ mái, sân thượng, ban công phải đi xuống đất bằng một đường nào đó. Nếu bản vẽ không có đường đó, nó sẽ xuất hiện sau dưới dạng ống nhựa chạy ngoài mặt tiền, thường chéo qua tường để nối từ chỗ thu nước tới chỗ thoát. Tương tự với ống nước ngưng điều hoà.
Cách gọn nhất là đi ống thoát trong hộp kỹ thuật hoặc hốc tường, chỉ để lộ các cửa thu nước ở sàn ban công, sân thượng. Khi bắt buộc đi ngoài, hãy đi thẳng đứng, sát mép nhà hoặc sát cạnh một trục kết cấu, một đường duy nhất, cùng màu tường hoặc khung. Ống đi trong tường cần có chỗ mở kiểm tra, vì tắc ống là chuyện sẽ xảy ra, và ống âm tường bị rò là nguồn thấm khó tìm.
Máng xối ở mép mái dốc là chi tiết ít ai để ý cho tới khi nó tràn. Máng cần đủ cỡ cho lượng mưa của vùng, có độ dốc về ống đứng, có lưới chắn lá nếu gần cây. Máng tràn khi mưa lớn tạo ra những vệt nước bẩn đúng ở phần đỉnh mặt tiền, nơi người đi đường nhìn thấy rõ.
Mái che tạm, khung sắt, đồ phơi: thay bằng gì
Ba nhóm còn lại đều xuất phát từ nhu cầu có thật: che nắng mưa, an ninh, phơi đồ. Bảng dưới gợi ý cách đáp ứng cùng nhu cầu mà mặt tiền vẫn gọn.
| Thứ hay gặp | Nhu cầu thật | Cách gọn hơn |
|---|---|---|
| Mái tôn, mái bạt kéo ra trước tầng trệt | Che mưa nắng cho cửa, cho người dắt xe | Ô văng hoặc mái đua cố định chạy suốt bề ngang, độ vươn trong phần được phép |
| Mái tôn che sân thượng thêm sau | Phơi đồ khi mưa, che nắng sân thượng | Mái che thiết kế cùng mặt tiền, lùi vào trong, vật liệu và màu thống nhất |
| Khung sắt kín bao ban công, cửa sổ | Chống trộm, chống trẻ ngã | Lan can đủ cao, song đứng, cửa có khoá tốt; lưới an toàn mảnh; có ô mở được từ trong để thoát nạn |
| Đồ phơi trên lan can mặt tiền | Phơi khô nhanh nhờ nắng gió | Khu phơi ở sân thượng hoặc sau lớp lam, giàn phơi thu gọn được |
| Bồn nước, bình nóng năng lượng mặt trời ở đỉnh mặt tiền | Cấp nước, nước nóng | Đặt lùi về phía sau, hoặc có tường, lam che phía phố |
| Bạt, rèm nhựa che nắng thả xuống mặt tiền | Che nắng chiều | Lam cố định hoặc lam xoay chọn theo góc nắng |
Khung sắt kín cần được nói rõ hơn: ngoài chuyện thẩm mỹ, khung bịt kín toàn bộ cửa và ban công có thể biến ngôi nhà thành chiếc lồng khi có cháy. Hãy luôn giữ ít nhất một lối mở được từ bên trong, không cần chìa, ở mỗi tầng có người ngủ. Đây là nguyên tắc an toàn, quan trọng hơn mọi cân nhắc về vẻ ngoài.
Nhà đang ở: một buổi soát mặt tiền mỗi năm
Mặt tiền rối thường không đến trong một ngày mà tích dần. Một thói quen đơn giản giúp chặn từ sớm là mỗi năm một lần, tốt nhất trước mùa mưa, đứng ở bên kia đường và đi từng ban công nhìn lại mặt tiền như người lạ nhìn vào. Chụp một tấm ảnh thẳng và một tấm từ góc xiên, đặt cạnh ảnh năm trước. Những thứ mới xuất hiện sẽ hiện ra rất rõ: một cái móc treo, một đoạn dây mới, một tấm bạt ai đó buộc tạm rồi quên.
Trong buổi soát, kiểm tra thêm những thứ có thể gây nguy hiểm: giá đỡ cục nóng gỉ, chậu cây đặt sát mép lan can, tấm ốp, thanh lam lỏng, máng xối đầy lá, dây điện chùng hoặc cọ vào mép kim loại. Những thứ này vừa làm mặt tiền xấu đi vừa có thể rơi xuống phố hoặc gây chập điện khi mưa bão. Việc gì nằm trong tầm với an toàn thì tự làm; việc ở trên cao hoặc liên quan đến điện thì ghi lại để gọi thợ có chuyên môn.
Cuối buổi, viết ra một danh sách ngắn những thứ cần tháo, cần gom, cần sửa trong năm. Làm dần theo danh sách thường hiệu quả hơn chờ tới một lần sửa lớn mới xử lý tất cả.
Danh sách kiểm tra khi duyệt bản vẽ mặt tiền
Trước khi chốt bản vẽ, chủ nhà có thể cầm danh sách này hỏi kiến trúc sư hoặc thợ. Mỗi câu hỏi phải có câu trả lời cụ thể là vị trí trên bản vẽ, không phải "lúc làm sẽ tính".
- Cục nóng điều hoà của từng phòng đặt ở đâu, che bằng gì, nước ngưng đi về đâu?
- Dây điện, cáp từ ngoài phố vào nhà ở điểm nào, có ống chờ cho nhà cung cấp sau này không?
- Đồng hồ điện, nước đặt ở đâu, có hộp che không?
- Nước mưa từ mái, sân thượng, từng ban công đi xuống bằng ống nào, ống đó nằm ở đâu?
- Khu phơi đồ ở đâu, có lộ ra phố không, có che mưa không?
- Bồn nước, máy bơm, bình nước nóng đặt ở đâu, nhìn từ phố có thấy không?
- Đèn ngoài nhà, camera, chuông cửa gắn ở đâu, dây đi thế nào?
- Mái che cho cửa tầng trệt và sân thượng là loại gì, có nằm trong phần được phép vươn ra không?
Tám câu hỏi này tốn vài phút, nhưng trả lời chúng trên giấy rẻ hơn rất nhiều so với trả lời bằng ống nhựa, giá đỡ và mái tôn sau vài năm ở.
Câu hỏi thường gặp
Che cục nóng điều hoà bằng hộp có làm máy hỏng không?
Hộp kín làm máy không thải được nhiệt, chạy nóng, tốn điện và nhanh hỏng. Nên che bằng lam thưa, lưới hoặc bông gió, chừa khoảng thoáng phía trước và xung quanh theo hướng dẫn của nhà sản xuất và thợ điện lạnh.
Có được đặt cục nóng điều hoà thổi thẳng ra vỉa hè không?
Ở nhiều đô thị, việc cục nóng thổi gió nóng, nhỏ nước xuống vỉa hè và người đi đường có quy định quản lý. Ngay cả khi không bị nhắc nhở, đây là điều gây phiền cho người qua lại. Nên đặt cao, hướng gió hợp lý và dẫn nước ngưng về ống thoát.
Dây điện chằng chịt trước nhà là của ai, ai xử lý?
Dây trên cột và dọc phố thuộc các đơn vị cung cấp dịch vụ và chính quyền đô thị. Đoạn dây trên mặt tiền và trong nhà là phần chủ nhà có thể làm gọn, qua thợ điện có chuyên môn. Dây không rõ còn dùng hay không thì liên hệ đơn vị cung cấp trước khi gỡ.
Bỏ khung sắt ban công thì làm sao chống trộm?
Kết hợp cửa ban công chắc có khoá tốt, lan can song đứng đủ cao, có thể thêm lưới an toàn mảnh. Khung sắt nếu vẫn cần thì làm gọn, cùng màu khung cửa, và luôn có một ô mở được từ trong để thoát nạn khi có cháy.
Nhà đã xây xong không có chỗ giấu thiết bị thì làm sao?
Gom thiết bị về ít vị trí nhất có thể, xếp thẳng hàng, sơn cùng màu nền, che bằng một lớp lam nhẹ. Khi có dịp sửa lớn, làm hộp kỹ thuật và ống chờ. Trình tự bỏ bớt, gom lại, sửa nền rồi làm mới được bàn trong bài cải tạo mặt tiền nhà cũ.
Mái che tạm trước nhà có bị xử lý không?
Mái che, mái hiên lấn ra vỉa hè hoặc vượt phần được phép vươn ra có thể bị chính quyền địa phương yêu cầu tháo dỡ. Mái che cố định nằm trong giới hạn cho phép, thiết kế cùng mặt tiền là cách vừa đẹp vừa yên tâm.